قازاقستاندا كەيٸنگٸ ون جىلدا مىس كەنٸن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ كٷرت ارتقانىمەن, ونى ەل ٸشٸندە ٶڭدەپ, دايىن مەتالل شىعارۋ قارقىنى ايتارلىقتاي ٶزگەرمەگەن. ەكونوميست جانات نۇرعاليەۆ بۇل جاعدايدى وتاندىق مىس ٶنەركەسٸبٸندەگٸ "شيكٸزات پارادوكسى" دەپ اتادى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنە ٶتكەن اپتادا ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ بالقاشقا جاساعان جۇمىس ساپارى ارقاۋ بولعان. ساپار بارىسىندا قاراتاس كەن ورنىنداعى گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارى, بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ قازٸرگٸ جاعدايى جەنە جىلىنا 300 مىڭ توننا كاتودتى مىس ٶندٸرەتٸن جاڭا كەسٸپورىن جوباسى تانىستىرىلعان.
ٷكٸمەتتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 1938 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان بالقاش مىس بالقىتۋ زاۋىتى ەلدەگٸ كاتودتى مىستىڭ شامامەن 51 پايىزىن ٶندٸرەدٸ. 2026 جىلى «قازاقمىس» كەسٸپورىندى جاڭعىرتۋعا 21,8 ملرد تەڭگە باعىتتاۋدى جوسپارلاعان. بۇدان بٶلەك, 2030 جىلعا قاراي قۇنى 750 ملرد تەڭگە بولاتىن جاڭا مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
جانات نۇرعاليەۆ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرٸنە سٷيەنٸپ, كەيٸنگٸ 36 جىلداعى مىس ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶزگەرٸسٸنە نازار اۋداردى.
1990 جىلدان 2025 جىلعا دەيٸن قازاقستاندا 2,12 ملرد توننا مىس كەنٸ ٶندٸرٸلٸپ, 13,7 ملن توننا تازارتىلعان مىس شىعارىلعان. سونىڭ ٸشٸندە 2016–2025 جىلدارى 1,26 ملرد توننا كەن ٶندٸرٸلگەن. بۇل 36 جىلدا ٶندٸرٸلگەن مىس كەنٸنٸڭ 59 پايىزىنا تەڭ. ال وسى ون جىلدا بالقىتىلعان مىس كٶلەمٸ 4,4 ملن توننانى نەمەسە جالپى كٶرسەتكٸشتٸڭ 32 پايىزىن عانا قۇراعان.
"جاڭا كەن ورىندارى پايدا بولدى. بٸراق سوعان ساي جاڭا مەتاللۋرگييالىق قۋاتتار ەزٸرگە ٸسكە قوسىلعان جوق", – دەيدٸ ەكونوميست.
1990 جىلى قازاقستاندا 38,5 ملن توننا مىس كەنٸ ٶندٸرٸلسە, 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 163,7 ملن تونناعا جەتكەن. ياعني كەن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ 4,3 ەسە ٶسكەن. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلدان باستاپ ەلدٸڭ شىعىسى مەن پاۆلودار وبلىسىنداعى ٸرٸ كەن ورىندارىنىڭ يگەرٸلۋٸ ٶندٸرٸستٸڭ كٷرت ارتۋىنا ىقپال ەتكەن.
"قازٸر اباي جەنە پاۆلودار وبلىستارى قازاقستانداعى مىس كەنٸنٸڭ تٶرتتەن ٷشٸنە جۋىعىن ٶندٸرەدٸ. ال ۇزاق جىلدار بويى نەگٸزگٸ ٶندٸرٸس ورتالىعى سانالعان قاراعاندى جەنە ۇلىتاۋ وبلىستارىنىڭ جالپى ٷلەسٸ 2015 جىلعى 62 پايىزدان 24 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەگەن", - دەيدٸ ساراپشى.
كەن ٶندٸرۋ بٸرنەشە ەسە ارتقانىمەن, دايىن مەتالل شىعارۋ كٶلەمٸ مۇنداي قارقىنعا ٸلەسە الماعان. 1990 جىلى قازاقستان 365 مىڭ توننا تازارتىلعان مىس ٶندٸرسە, 2025 جىلى كٶرسەتكٸش 471,8 مىڭ تونناعا جەتكەن. بۇل 35 جىلداعى ٶسٸمنٸڭ شامامەن 30 پايىز بولعانىن كٶرسەتەدٸ.
ەلدەگٸ ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش 2020 جىلى تٸركەلٸپ, 477 مىڭ توننا مىس ٶندٸرٸلگەن. الايدا سودان بەرٸ بۇل رەكورد جاڭارماعان.
"كەيٸنگٸ ون جىلدا ەلدٸڭ شيكٸزاتتىق كارتاسى تٷبەگەيلٸ ٶزگەردٸ, ال مەتاللۋرگييالىق ٶندٸرٸستٸڭ ورنالاسۋى سول كٷيٸندە قالدى. ۇزاق مەرزٸمدٸ كٶرسەتكٸشتەر شيكٸزاتتىق سەكتوردىڭ ٸشكٸ ٶڭدەۋگە قاراعاندا ەلدەقايدا جىلدام دامىعانىن اڭعارتادى", - دەپ جازدى جانات نۇرعاليەۆ.
ەكونوميست كەن كٶلەمٸ مەن دايىن مىس كٶرسەتكٸشٸن تٸكەلەي سالىستىرۋعا بولمايتىنىن دا ەسكەرتتٸ. سەبەبٸ كەن الدىمەن بايىتىلادى, ودان كونتسەنترات الىنادى, سونداي-اق ەر كەن ورنىنداعى مىس مٶلشەرٸ ەرتٷرلٸ. دەگەنمەن ۇزاق مەرزٸمدٸ دەرەكتەر ەلدەگٸ ٶندٸرۋ مەن ٶڭدەۋ سالالارىنىڭ دامۋ قارقىنى اراسىندا ايتارلىقتاي الشاقتىق بارىن كٶرسەتەدٸ.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان مىس ٶندٸرٸسٸندەگٸ العاشقى ٷلكەن سەرپٸلٸستٸ جاساپ, شيكٸزات قورىن ەدەۋٸر ارتتىردى. ەندٸگٸ مٸندەت - سوعان ساي ٸشكٸ مەتاللۋرگييالىق قۋاتتى دامىتۋ.
بالقاشتا 2030 جىلعا قاراي جىلىنا 300 مىڭ توننا كاتودتى مىس شىعاراتىن جاڭا زاۋىت سالۋ جوسپارلانعان. KAZ Minerals كومپانيياسى دا اقتوعاي ماڭىندا شامالاس قۋاتقا يە جەكە مىس بالقىتۋ كەسٸپورنىن تۇرعىزۋدى كٶزدەپ وتىر. سونىمەن قاتار قازٸرگٸ زاۋىتتاردى جاڭعىرتۋ جەنە گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كەڭەيتۋ جوسپارلانعان.
الايدا ەكونوميست جاڭا كەسٸپورىندار سالۋمەن عانا مەسەلە تولىق شەشٸلمەيتٸنٸن ايتادى. ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنا تۇراقتى شيكٸزات قورى قاجەت بولسا, جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىندارعا جاڭعىرتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاعداي جاسالۋعا تيٸس. ال كەن ٶندٸرۋشٸ كومپانييالارعا مىس كونتسەنتراتىن ٶتكٸزۋدٸڭ تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ بەسەكەلٸ شارتتارى كەرەك.
"كەن ٶندٸرٸسٸ ٶز سەرپٸلٸسٸن جاسادى. ەندٸگٸ كەزەك ٶڭدەۋ سالاسىندا. قازاقستان مىسىنىڭ قوسىلعان قۇنى ەل ٸشٸندە قالىپتاسا ما, ەلدە ونىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ شەتەلدە جاسالا ما – بۇل ٸشكٸ ٶڭدەۋ ەكونوميكاسىن قۇرا الۋىمىزعا بايلانىستى", - دەپ قورىتىندىلادى ەكونوميست.
