دٷنيە شۋلاپ كەتتٸ. اۋزىن اشسا كٶمەيٸنەن وت جارقىلداپ جاتقاندار از ەمەس. بەرٸن قىلعا تٸزٸپ قايتەيٸن. كٷلدٸم, شامداندىم. سوسىن جاۋاپ بەرەيٸن دەپ ويلادىم.
مەن «اباي جولىن» مانسۇقتاعان ادام ەمەسپٸن. كلاسسيكالىق تۋىندى. بٸراق ٶكٸنٸشكە وراي ٶز زامانىنىڭ شىعارماسى. تاپ وسى قالپىندا الداعى ەلۋ, جٷز جىلدا ۇلت رۋحانيياتىنا قىزمەت ەتە الماۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ, باسقا ۇرپاق, ەلەمدٸك ٶركەنيەتپەن قول ۇستاسقان كەلەشەك كەلەدٸ. ولار كەڭ كٶسٸلمە ەپوپەياعا كٶز جٷگٸرتە مە, جوق پا, قايدام?!
ونىڭ ٷستٸنە قازٸرگٸ ساياساتقا وراي ٷش-تٶرت تٸلدٸ قازاق بالاسى قاناتىن جايعالى وتىر. كەرە - قارىس تٶرت تومدى قۇشاقتاپ جاتۋعا ولاردىڭ تٸلٸ, دٸلٸ, تٷسٸنٸگٸ مٷمكٸندٸك بەرە مە? جاسىراتىنى جوق, ەپوپەيا كەڭەستٸك دەۋٸردٸڭ كەلبەتٸنە وراي جازىلعان. ارتىق-اۋىس, بٶلەك-سالاق تۇستارى كٶپ. ەگەر ەۋەزوۆتىڭ قاسيەتتٸ قالامىنا جاقسىلىق جاسايىق دەسەك, وسى شىعارمانى قىرناپ-سىرلاپ ەكٸ تومعا تٷسٸرسەك, مٸنٸ قۇراماس ەدٸ. سوندا اباي اتام بەينەسٸ بار قىرىنان جارقىراي كٶرٸنەر ەدٸ. بولاشاقتى ويلايىق تا!
اباي-ۇلى ماقتانىشىمىز. ايتا-ايتا اۋزىمىز قۇرعادى. عاجايىپ اقىلمان اقىن. سول ۇلى ماقتانىشىمىزدىڭ جاۋھار جىرلارىن ەلەمگە تانىتا الدىق پا? جوق! مەملەكەت بوپ بار بٸتٸرگەنٸمٸز دانىشپان بەلەنباي جاسقا تولدى دەپ توي-توپىرىن ٶتكٸزۋ. بٸتتٸ!
سول قىرعىن سالتاناتقا جۇمساعان قارجىنى اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸن الۋان تٸلگە اۋدارتۋعا, ناسيحاتتاۋعا جۇمساساق قايتەر ەدٸ? سوندا قاراكٶز قازاق بالاسى ارابقا بارسىن, اعىلشىن, فرانتسۋز ەلٸن كەزسٸن «مەن ابايدىڭ ۇرپاعىمىن» - دەپ كەۋدە قاقپاس پا ەدٸ? ال, مەسكەۋ كٶشەسٸندە شوشايتىپ ورناتقان بٸر ەسكەرتكٸشكە مەز بولىپ ەلٸ جٷرمٸز?
ەبٸش كەكٸلباەۆ قازاقتىڭ ماڭدايىنا بٸتكەن تۇلعا. قايتالانباس عاجايىپ! ەتتەڭ, عۇمىر بويى مەملەكەتتٸك قىزمەتتەن قولى بوساماي ٶتتٸ. ەيتپەسە, ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى سىندى نەبٸر دٷلدٷل دٷنيەلەردٸ ٶمٸرگە ەكەلەر ەدٸ. شىعارمالارىنىڭ ٸشٸندە «اڭىزدىڭ اقىرىنىڭ» عانا موينى وزىپ, بٸرنەشە تٸلگە اۋدارىلدى... شامىنا وت تيٸپ جاتقان بەزبٸرەۋلەردٸڭ اعا قايتىس بولعان سەتتە مەن قۇساپ جوعارى بيلٸككە قاراتىپ اششى سٶز ايتقانى بولدى ما ەكەن? مەن بولسام اعانىڭ بار ۋاقىتى زايا كەتكەنٸن, ٶز تالانتىنان تٶمەن شىعارمالار بەرگەنٸن عانا ايتتىم!
مۇحتار ماعاۋيننٸڭ مەن ستيلٸن عانا قابىلداي المايمىن. عالىمدىعى مىقتى! ۇزاق جىل «جۇلدىز» جۋرنالىن باسقاردى. جانىنا بٸر-ەكٸ ەدەبي كيللەر ۇستادى. تۇستاستارىن تٷگەلدەي جۋساتىپ سالدى. نانباساڭىزدار سول جىلدارداعى جۋرنال سانىن پاراقتاپ شىعىڭىز. ٶزٸنەن باسقا ٸلٸپ الار قالامگەر جوق ەكەن. ٶزٸ بولسا قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاعان سەبيت مۇقانوۆ, سەكەن سەيفۋللينگە دەيٸن قاراقاتتاپ جاتتى. سٸزدەرگە جاقسى مەلٸم, ۇزاق جىل ارحيۆ شاڭىنىڭ استىندا قالىپ, تەرٸس كٶزقاراس يەلەنگەن م.ەۋەزوۆتىڭ «قيلى زامان» حيكاياتىن ٶزٸ ورىس تٸلٸنە اۋدارىپ, مەسكەۋدٸڭ «نوۆىي مير» جۋرنالىنا جارييالاتاتىن شىڭعىس ايتماتوۆ ەدٸ عوي. مۇقاڭ وسى ۇلى تۇلعا جايلى نە ايتپادى, نەگە عانا تەڭەمەدٸ? «ەشكٸ جەتەكتەگەن ەكەۋ», «ەلگٸ مۇرنى اۋزىنا تٷسكەن قىرعىز»...
ەگەر ٶزٸڭ پٸكٸر تۇتقان ۇستازعا بٸرەۋ وسىنداي قىزمەت كٶرسەتٸپ جاتسا, قولىن تۇرماق اياعىن سٷيەرسٸڭ. ال بٸزدٸڭ ايتقان راحمەتٸمٸز ەلگٸ...
مۇقاڭدى قازٸر امەريكادا تۇرادى دەپ ەستيمٸز. ورىستىڭ ە.ەۆتۋششەنكو سىندى سۇڭعىلالارى سول ەلدٸڭ وقۋ ورنىندا لەكتسييا وقىپ, ٶز ەلٸ ەدەبيەتٸنٸڭ جەتٸستٸگٸن سارالاپ, ناسيحاتتاپ جٷر. اعامىز دا بٸلٸمدار ادام عوي, سول اقىن سىندى قازاقستان مەن ورتا ازييا ەدەبيەتٸ جايلى دەرٸس بەرٸپ جاتسا بٸزدە يٸلٸپ سەلەم بەرەر ەك. دەسە دە, كەيبٸر اڭداۋسىز ايتقان قاعىس پٸكٸرٸمە كەشٸرٸم ٶتٸنەمٸن.
يە, بٸزدە اعالاردىڭ يىعىندا ٶستٸك. سولاردىڭ جازۋ ٷردٸسٸنەن تەلٸم الدىق. ولاردىڭ الدىندا ٶتەلمەي جٷرگەن قارىزىم كٶپ.
مەسەلەن, د.يسابەكوۆ, ت.ەبدٸك, م.بايقۇتوۆ, س.ەلۋباەۆ, ن.دەۋتاەۆتار مەنەن كٶش ٸلگەرٸ جازۋشىلار. عۇمىر بويى ولاردىڭ تالانتىن مويىنداپ ٶتتٸم.
قازٸر ەدەبي سىن جوق. ٶڭشەڭ ماقتاۋ. بٸر ٶكٸنٸشٸم, وسى سالاعا ەرەكشە دەم بەرەتٸن ەكٸ ازاماتتى دا مەملەكەتتٸك قىزمەت ەبٸش اعا سىندى بوساتپاي قويدى. ولار – مۇحتار قۇل-مۇحاممەد پەن ەرمەك امانشاەۆ. قالام تەربەپ كەتسە دٷنيەنٸ تٶڭكەرەر ەدٸ!
مەدەنيەت پەن سپورت مينيسترٸ ارىستانبەك مۇحاماديۇلىمەن پريزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە قاتار قىزمەت ٸستەدٸك. سەلەمٸمٸز تٷزۋ. ٶكپەم بار. جاسىرىپ قايتەمٸن. بىلتىر «فوليانت» باسپاسى ۇسىنعان 40 باسپا تاباق ورىسشا كٸتابىم جوسپارعا ەنبەي قالدى. بيىل 60 جىلدىعىما وراي وسى باسپا ۇسىنعان 7 توم كٸتابىم تاعى دا سەبەپتەن-سەبەپسٸز سىزىلىپ كەتتٸ. بۇل مەنٸڭ ٶمٸر بويعى كٶز نۇرىمدى سارقىپ جازعان ەڭبەكتەرٸم ەمەس پە ەدٸ? مەن نەمەنە كٶشەدە جاتقان قالامگەر مە ەدٸم? ەڭ بولماسا «راحىمجان بيۋدجەت جاعدايى بەلگٸلٸ. 2-3 تومىڭدى جوسپارعا ەندٸرەيٸك» دەسە بولدى ەمەس پە?
سوسىن ايتارىم, مەنٸڭ م.ماعاۋين جەنە دە وسى جٸگٸت جايلى ايتقان ٸلكٸ پٸكٸرٸم سايتتان سايتقا كٶشكەن سايىن نەگە ٶتكٸرلەنە, دٶرەكٸلەنە بەرەدٸ?! ەرينە, ٶزگەلەردٸڭ قولىمەن. ەلدە بۇل دۇشپاندىقتى قولدان قوزدىرۋدىڭ بٸر تەسٸلٸ مە?
قازاقتا 800 گە تاياۋ قالامگەر بار. سونىڭ ەلگە بەلگٸلٸ اقىن-جازۋشىلارىنىڭ تالايى مەنٸڭ ايتقاندارىمدى باياعىدان كٷبٸر-سىبىرمەن ايتىپ-اق جٷر. مەن اشىق كەتٸپ ەدٸم, تالاقتارى تارس ايىرىلدى. بۇلار قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ ٶركەنيەتتٸڭ ٶزگەشە ٷردٸسٸمەن ٶرنەك جايۋىن كٶكسەيتٸن قارىمدى قالامگەرلەر نەمەسە تالعامدارى ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸڭ ٸنجۋ-مارجاندارىمەن قالىپتاسا باستاعان زاماننىڭ وقىرماندارى (جاستار) ەمەس, ەكٸ اراداعى ەدەبي تٷسٸنٸكتٸڭ دٷبارالارى. ولار بۇل پٸكٸر تالاستان مەنٸ بىلاي قويا سالىپ, رۋ-رۋ بوپ قىرقىسىپ, بٸرٸنٸڭ قوياسىن بٸرٸ قازىپ, قىرعيقاباق قىرقىسىپ كەتۋٸ سول دٷبارالىق. سونىڭ كەسٸرٸنەن بٸرتۇتاس بٸلٸكتٸ, مەدەنيەتتٸ ۇلت بولىپ قالىپتاسا الماي جاتقانىمىز كٶرٸنٸپ قالدى. وسىمەن قاتار ولار بٷكٸل جۇرتقا تارايتىن ينتەرنەت جەلٸنٸ ادامنىڭ اۋزى بارىپ ايتا بەرمەيتٸن انايى اتاۋلاردىڭ, بوقتىق سٶزدەردٸڭ مٸنبەسٸنە اينالدىرىپ الدى. جالعاندىققا جانى قاس «جالعىز اتتى جولاۋشىنىڭ» جابىلىپ جالاۋىن قۇلاتىپ, جارىعىن سٶندٸرۋگە بولار, ودان دٷنيە بٷلٸنٸپ كەتپەس, ال رۋ-رۋعا بٶلٸنٸپ الىپ ۇلتتىڭ ٶزٸنە ۇرىس سالۋ قاسٸرەتٸ قازاقتى قايدا اپارادى?! ال, مەن ٶز ويىمدى اشىق مەلٸمدەدٸم. دۇرىسى, بۇرىسى بولار, سولاي! اتى-جٶنٸ جوق بٸرەۋلەر كٸتابىمدى ٶرتەپ جاتىر. قورقاق, قورقاۋ بٸر مٷسكٸن مەنٸڭ ٶمٸربايانىمدى قازىپ وتىر. (كٸم ەكەنٸن بٸلەمٸن) ەشكٸمدە جارىق دٷنيەگە پەرٸشتە, پايعامبار بولىپ كەلمەيدٸ. جەكە باستىڭ كەم – كەتٸگٸن تٷگەندەۋ جەتەسٸزدٸكتەن باسقا نە?!
ٶرتەمەك تۇرماق ەلدەن شىعارىپ جٸبەرسٸن. پٸكٸرٸمنەن قايتۋ جوق.
كٶزٸمٸز تار ەكەن. كٶڭٸلٸمٸز مەشەۋ ەكەن.
ەۋليەدەي ەبٸش اعانىڭ (كەكٸلباەۆ) تٸرلٸگٸندەگٸ بٸر وسالدىعىن كەشٸرە الماي تاپ وسىلاي شۋلاپ ەك. اعا قۇسادان قازا بولعان.
ەي, ەل ەمەس ەكەنبٸز عوي.
راحىمجان وتارباەۆ,
تٷپنۇسقاداعى تاقىرىپ: بەرٸڭٸزگە بٸر جاۋاپ
