Фото: Синьхуа
Қытайда жаңа «бесжылдықтың» берік негізі қаланды
Қытайда ежелгі сөз бар: «Көктем – жылдың шешуші мезгілі». Мүмкін, сондықтан да жыл сайын наурыздың басында елде «Екі сессия» немесе «лянхуэй» деп аталатын іс-шара өтеді – бұл Қытай Халық Республикасының Барлық Қытайлық Халық Өкілдері Жиналысы (БҚХӨЖ) мен Қытай Халықтық Саяси Келісім Кеңесі (ҚХСКК) сессиялары. ҚХР Орталық Комитетінің Бас хатшысы, ҚХР Төрағасы және Орталық әскери кеңестің төрағасы Си Цзиньпин бейсенбі күні 14-ші шақырылымдағы БҚХӨЖ төртінші сессиясы аясында Цзянсу провинциясының делегациясының талқылауына қатысты, деп хабарлайды Ult.kz.
Жаңа жыл 15-ші «бесжылдықтың» басталуымен және Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) құрылғанына 105 жыл толуымен ерекшеленеді. Осылайша, «Екі сессия» тек өткен бесжылдықтың қорытындысын шығарып қана қоймай, Қытайдың әлеуметтік-экономикалық дамуының стратегиялық негізін әлемдік сауда соғыстары мен геосаяси турбуленттілік жағдайында қалайды. Айта кетейік, қиындықтарға қарамастан, Қытай 2025 жылы тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз етіп, жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) 140 триллион юаньнан асып, 20 триллион АҚШ долларынан асты. Бұл оқиғалардың маңызы Қытайдың ішкі экономикалық дамуы мен сыртқы саясаты үшін аса зор.
«Шынында да «Екі сессия» жүйесі үш негізгі функцияны біріктіреді: пікір жинау, шешім қабылдау және орындалуын бақылау. Ерекше маңыздысы, биылғы «Екі сессия» жаңа бесжылдық жоспарлау цикліне, яғни 2030 жылға дейінгі кезеңге сәйкес келеді. Осы ауқымды стратегия аясында елдің геосаяси және технологиялық өзгерістер кезеңіндегі бағытын айқындауға болады», – дейді Қазбек Майгельдинов, ҚХР зерттеушілері ассоциациясының төрағасы, PhD докторы.
Фото: Синьхуа
Негізгі даму мақсаттары үкіметтік есеп баяндамасында ұсынылды. Қытай экономикалық өсімді 4,5–5% деңгейінде қамтамасыз етуді жоспарлап отыр. Әлеуметтік-экономикалық басты міндеттерге қалалық жұмыссыздық деңгейін шамамен 5,5% деңгейінде ұстап тұру, 12 миллионнан астам жаңа жұмыс орнын құру, тұтыну бағасының индексін арттыру және халық табысын экономикалық өсім қарқынымен арттыру кіреді. Ұлттық бесжылдық жоспарда инновацияларға, азаматтардың әл-ауқатын арттыруға, сондай-ақ төмен көміртекті экономика мен «жасыл» технологияларға ерекше көңіл бөлінеді. Биылдан бастап Қытай қоршаған ортаны қорғау шараларын күшейтеді және көміртекті бейтараптыққа кезең-кезеңімен көшуге тырысады. Көміртек шығарындыларын қысқарту өндіріс, энергетика және көлік-коммуникация салаларын оңтайландыру арқылы жүзеге асырылмақ. Ел ЖІӨ-нің көміртектік қарқындылығын келесі бес жылда 17%-ға төмендетуді мақсат етіп отыр.
«Үш маңызды заң жобасы қаралуда. Біріншісі – ұлттық даму жоспарлау заңы, ол бесжылдық жоспарларды жүзеге асыруда маңызды рөл атқарады; екіншісі – этникалық бірлік пен прогресті қолдау заңы; үшіншісі – елдің экологиялық кодексі. Бұл Қытайдың алғашқы кешенді экологиялық заңы болып, қоршаған ортаны қорғау және жасыл трансформацияны қамтиды. Бүгінгі таңда ел энергия тұтынуды бақылаудан көміртек шығарындыларын бақылауға өту мақсатын қойып отыр, бұл – әлемдік маңызды тренд», – дейді саясаттанушы.
Фото: Синьхуа
Назар аударарлық тағы бір бағыт – жасанды интеллект, кванттық технологиялар, биотехнология және жаңа энергия көздерінің қарқынды дамуы мен қолданылуы. «Жасанды интеллект плюс» бастамасы кеңейтіліп, өндірістік модельдердің жан-жақты трансформациясы жүргізілмек. Жаңа есептеу қуаттары, алгоритмдер мен цифрлық дамудың экономикалық және әлеуметтік өсімге ықпалы зор болмақ.
Инновациялық және «жасыл» дамуды қамтамасыз ету үшін ел көлемінде ҒЗТКЖ шығындарының орташа жылдық өсімі 7%-дан жоғары болуы жоспарланып отыр. Қытай әлемдік деңгейдегі ғылыми-техникалық инновациялардың орталықтарына айналуы үшін үш халықаралық ғылыми-техникалық орталықты дамытуға көңіл бөледі. Ел әлемдік инновациялық индекс бойынша алғашқы ондыққа кіріп, халықаралық патенттік өтініштер бойынша бірінші орынға ие болды.
«Күн тәртібінде келесі бесжылдықта қол жеткізу қажет негізгі макроэкономикалық көрсеткіштер бар. Басымдық – технологиялық тәуелсіздік. Пекин АҚШ санкцияларына қатысты осалдық сабақтарын үйреніп, критикалық технологияларға тәуелділікті азайтуды көздейді. Жасанды интеллект саласында Қытайда AI Plus ұлттық бастамасы іске қосылды, онда ИИ-ді барлық экономикалық, мемлекеттік басқару және әлеуметтік салаларға толық интеграциялау қарастырылады. 800 Қытай сарапшысы арасында жүргізілген сауалнамада 80%-ы Қытай мен жасанды интеллект саласында елеулі прогрестің болуын күтуде», – дейді саясаттанушы.
2025 жылы Қытайдағы жасанды интеллект саласындағы негізгі салалардың көлемі 1,2 триллион юаньнан асты, ал осы саладағы компания саны 6 200-ден көп болды. ЖИ өндірісте және күнделікті өмірде белсенді қолданылады: өндіріс кәсіпорындарының 30%-дан астамы осы технологияларды пайдаланады. Қытай компаниялары 300-ден астам адам тәрізді робот модельдерін әзірледі. Билік интеллектуалды экономиканы дамыту, ірі есептеу кластерлерін құру және спутниктік интернетті жеделдетуді жоспарлап отыр.
Халықтың өмір сүру деңгейін жетілдіру жеті бағытта жүзеге асырылатын болады: жұмыспен қамту, табыс, білім, медицина, денсаулық сақтау, қарттар мен кішкентай балаларға қызмет көрсету. 2035 жылға қарай базалық мемлекеттік қызметтерге тең қол жеткізу – социалистік модернизацияның негізгі талабы. Білім беру саласында еңбекке жарамды халықтың оқу мерзімін ұзарту және тегін білім беру қамтуын арттыру жоспарланған. Бесжылдық жоспары аясында Қытайда 109 ұлттық жоба жүзеге асырылатын болады, олардың көпшілігі азаматтардың өмір сапасын жақсартуға және жаңа өндіргіш күштерді дамытуға бағытталады. БҚХӨЖ арқылы ел тарихында алғаш рет Жаңа Қытай Конституциясы, Азаматтық кодекс, Қытайдың шетелдік инвестициялар туралы заңы қабылданып, 2000 жылдан астам өмір сүрген ауыл шаруашылығы салығы жойылды.
Фото: Синьхуа
Аймақтық ынтымақтастықты нығайту
«Екі сессия» – Қытайдың ішкі саяси процесі ғана емес, сонымен қатар аймақтағы болашақ экономикалық тенденциялардың көрсеткіші. Осы маңызды саяси оқиғада қабылданатын шешімдер Қытайдың экономикалық динамикасына кешенді әсер етіп, оның серіктес елдерге, соның ішінде Қазақстанға ықпал етеді.
«Бүгінде Қазақстан Қытайдың «Бір белдеу, бір жол» стратегиясы аясындағы сыртқы-экономикалық және көлік-логистикалық өзара әрекеттесудегі негізгі ел болып отыр. Қытай – Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі. Қытай инвестицияларының жалпы көлемі жоғары деңгейге жетті, әрі біздің елдер алдында тауар айналымын 50 миллиард АҚШ долларына жеткізу сияқты жаңа амбициялық мақсаттар тұр. Энергетикалық қауіпсіздік те маңызды бағыт болып табылады. Қазақстан үшін Пекин негізгі энергетикалық және ауылшаруашылық өнімдерін импорттаушы. Көлік-логистикалық тұрғыдан да маңызды – Транскаспий көлі жолы, «ортаңғы дәліз», батыс Қытай мен Еуропаны ең қысқа жолмен қосады. Ресей арқылы транзит қысқарған соң стратегиялық мәнге ие болды», – дейді сарапшы.
Қазіргі Қытай – тек ірі өндірістік орталық қана емес, сонымен қатар социализмнің қытайлық ерекшеліктері аясында дамып келе жатқан қуатты институционалды жүйе. Ел біртіндеп Еуразиядағы негізгі экономикалық полюсқа айналып келеді, ал басталған бесжылдық кезең жаңа қарқынды өсу кезеңіне айналуы мүмкін. Қазақстан үшін бұл үдерістер стратегиялық маңызы бар. Қытай экономикасының күшеюі құрлықтық сауданы кеңейтеді, бұл өз кезегінде Орталық Азия арқылы өтетін көлік-логистикалық маршруттардың рөлін арттырады. Осылайша, наурыздағы «Екі сессия» тек Пекинде ғана емес, өңір елдерінің астаналарында да назарда.
«Қытай мен Орталық Азия арасындағы ең маңызды өзара әрекеттесу механизмдері – ШЫҰ алаңы және C5+1 (Қытай – Орталық Азия) форматындағы ынтымақтастық. Өткен жылы Астанада осы форматтағы екінші саммитте мәңгілік көршілік, достық және ынтымақтастық туралы келісімге қол қойылды. Бұл Қытайдың өңір елдерімен жоғары сапалы ынтымақтастыққа кірісіп отырғанын білдіреді. Бүгін «Екі сессияда» Қытай өз бағытын нақты көрсетуі маңызды. Әлем бұл оқиғаларды күтуде, өйткені Пекин өз геоэкономикалық және технологиялық дамудың бағытын анықтайды, ал Қазақстан үшін бұл оқиғалар тікелей мәнге ие», – дейді сарапшы.
Қазақстан мен Қытай арасындағы ынтымақтастықтың дамуы ел экономикасы мен аймақтық тұрақтылық үшін маңызды. Елдер сауда, энергетика, көлік және инвестициялар саласында белсенді жұмыс істейді. Қытай – Қазақстанның ең ірі сауда серіктестерінің бірі. «Белдеу және жол» бастамасы сияқты бірлескен жобалар инфрақұрылымды дамытуға, экспортты ұлғайтуға және саяси әрі мәдени диалогты нығайтуға ықпал етеді. Қытайдағы «Екі сессия» шешімдері экономикалық басымдықтарды айқындайды, бұл бірлескен жобалар мен серіктестікті одан әрі дамытуға әсер етеді.
Айгерім Қали
76 рет оқылды
