13 мам, 2026 сағат 14:23

Қазақстан шахмат чемпионаты: жасөспірімдер алтын алды

Фото: ұйымдастырушылардан

12 мамырда Астанада классикалық шахматтан Қазақстан чемпионатының финалы аяқталды. Чемпиондар — 15 жастағы Сауат Нұрғалиев және 16 жастағы Зарина Нұрғалиева. Регламент бойынша чемпионаттың жүлдегерлері олимпиадалық құрамаларға қабылданады. Сауат 15 жасында елдің негізгі құрамына енеді — қазақстандық құрамаларда мұндай жас ойыншылар әлі болмаған.

Астанада не үшін күрескен Қазақстан Республикасының классикалық шахматтан чемпионатының финалы 2-12 мамыр аралығында Астанадағы Coventry University Kazakhstan алаңында өтті. Ерлер (Open) және әйелдер (Women) турнирлеріне 14-тен шахматшы қатысты. Әркіммен әркім — 13 тур, шеңберлік жүйе. Уақыт бақылауы классикалық: партияға 90 минут + әр жүріске 30 секунд қосымша.

Тек медаль мен 20 миллион теңге жүлде қорындағы емес. Жеңімпаздар мен жүлдегерлер ерлер мен әйелдер олимпиадалық құрамаларына жолдама алады. Қыркүйекте олар Самарқанда өтетін 46-шы шахмат олимпиадасында өнер көрсетеді.

Қатысушылар құрамы өте мықты болды. Ерлер арасында — бес гроссмейстер мен алты халықаралық шебер, қатысушылардың рейтингі 2187-ден 2558-ге дейін. Әйелдер арасында — елдің қазіргі чемпионы, екі дүркін чемпион және бірнеше рет жүлдегер болған шахматшылар. Сонымен қатар ерлер турнирінде үш қатысушыға небәрі 15 жас, ал әйелдер турнирінде 12 жастағы шахматшы ойнады.

Ерлер турнирінде алғашқы турлардан бастап Сауат Нұрғалиев көзге түсті. 5-турға қарай ол Сатбек Ахмединов және Жандос Ағмановпен бірге турнир кестесін 3½ ұпаймен басқарды. Дегенмен Сауат барлық уақытта тұрақты түрде көш бастады. 9-турдан кейін ол қарсыластарынан озып кетті: 6½ ұпай, ал жақын қарсыластарының есебі 6.

Соңғы, 13-тур алдында Сауат Қазыбек Нөгербек пен Жандос Ағмановтан бір ұпай алда болды. Чемпиондық үшін оған тең ойын жеткілікті еді. Ол турдағы қарсыласы Дінмұхаммед Төлендінов жүлде үшін күреспеген. Алты жүрістен кейін олар бейбітшілікпен келісті. Сауат Нұрғалиев — чемпион. 13 турда 9 ұпай, 5 жеңіс, 8 тең ойын, бірде-бір жеңіліс.

Сауатқа 15 жас. Ол 2010 жылдың 16 қыркүйегінде туған. 2024 жылы халықаралық шебер атағын алған. Жетістіктері: әлем чемпионатының U16 жасөспірімдер арасында күміс (2025), U14 жасөспірімдер арасында қола (2024). Бұл — оның ересектер арасындағы алғашқы ел чемпионаты және бірден жеңіс.

Сауат халықаралық ересектер турнирінде де өзін көрсеткен. Наурызда Мәскеуде өткен беделді Aeroflot Open турнирінде 169 қатысушының ішінде 8-орынға тұрақтады — Ян Непомнящий, Александр Грищук, Андрей Есипенко сынды жұлдыздармен бірге ойнап, алғашқы гроссмейстерлік баллын жинады. Турнирдегі перформансы 2705 ұпай болды — әлемдік топ-30 деңгейі. Гроссмейстер атағын алу үшін мұндай үш балл қажет. Біріншісі — бар.

Жеңістің басты нәтижесі — ұлттық құрамадағы орын. Сауат Нұрғалиев 46-шы шахмат олимпиадасында (Самарқанд) өнер көрсетеді. 15 жасында. Қазақстанның негізгі ерлер құрамасында одан да жас ойыншы тарихта болмаған.

Чемпионның артында күміс үшін қызу күрес болды. Соңғы тур алдында Нөгербек пен Ағманов 7½ ұпайдан тең еді. Нәтижесінде Жандос Ағманов екінші орынды иеленді. 26 жастағы Жандос Ағманов Қазақстанның үш дүркін вице-чемпионы атанды (2021, 2024, 2026). Қола жүлдені 23 жастағы Рамазан Жалмаханов (2022 жылғы ел чемпионы) алды.

Қорытынды кесте — ерлер, топ-5:

1. ХШ Сауат Нұрғалиев (Астана) — 9 ұпай

2. ХШ Жандос Ағманов (Астана) — 8½

3. ГМ Рамазан Жалмаханов (Алматы) — 8

4. ГМ Қазыбек Нөгербек (Астана) — 8

5. ГМ Денис Махнёв (Павлодар облысы) — 8

Әйелдер турнирі былтырғы чемпион Елназ Қалиахметтің үстемдігімен басталды. Алғашқы бес турда 4½ ұпай жинап, Зарина Нұрғалиевадан бір ұпай алда кетті. Титулды оңай қорғайтын сияқты еді.

Алайда 13 тур үзіліссіз — ауыр сынақ. 9-турға қарай Қалиахмет тежеліп, алға Меруерт Қамалиденова 6½ ұпаймен шықты. Қасында — Нұрғалиева мен Лия Құрманғалиева.

Шешуші сәт соңғы турда болды. Нұрғалиева мен Қамалиденова 8½ ұпайдан келіп, бір-бірімен кездесті. 25-жуырыста олар тең ойынға келісті, өйткені Қалиахмет пен Құрманғалиева өз партияларын жеңбейді деп ойлады. Бірақ екеуі де жеңді. Нәтижесінде төрт шахматшы бірдей 9 ұпай жинады. Чемпиондық тай-брейкке өтті.

Тай-брейк рапид форматында (15+10) өтті. Бірінші турда Қамалиденова Нұрғалиеваны жеңді, Қалиахмет пен Құрманғалиева тең ойнады. Екінші турда Нұрғалиева Құрманғалиеваны, Қалиахмет Қамалиденованы жеңді. Үшінші турда Нұрғалиева Қалиахметті жеңсе, Қамалиденова Құрманғалиевадан флажкада жеңісті жұлып алды. Рапид қорытындысы: Нұрғалиева мен Қамалиденова — 2 ұпайдан, Қалиахмет — 1,5, Құрманғалиева — 0,5. Блицке (3+2) екеуі шықты. Зарина Нұрғалиева екі партияда да жеңді — 2:0. Алтын — оныкі.

Заринаға 16 жас. 2009 жылдың 9 қазанында туған. Ел чемпионаттарында толық жиынтық жинады: 2024 — қола, 2025 — күміс, ал 2026 — алтын. Бұған дейін әлем чемпионатының U14 қыздар арасында чемпионы (2022), U18 блицтен әлем чемпионы (2026).

Қорытынды кесте — әйелдер, топ-5:

1. ӘХШ Зарина Нұрғалиева (Атырау облысы/Алматы) — 9 ұпай

2. ХШ Меруерт Қамалиденова (Астана) — 9

3. ӘХШ Елназ Қалиахмет (Алматы) — 9

4. ӘГМ Лия Құрманғалиева (Алматы) — 9

5. ӘХШ Асель Серікбай (Қызылорда облысы) — 8

Жастар жеңілмейді — жастар жеңеді

Нұрғалиев пен Нұрғалиева — жалғыз емес. Бүкіл чемпионатта жастар үстемдік етті. Ерлер турнирінде үш қатысушыға 15 жас, әйелдерде 14 жастағы Холявко мен Алтынбек, 13 жастағы Мамақова және 12 жастағы Аланна Берікқызы ойнады.

Аланна 7 ұпаймен 7-орын алды және әйелдер арасындағы халықаралық шебердің екінші нормасын орындады.

Жас шахматшылар Астанаға қолдары бос келген жоқ. Чемпионаттан сәл бұрын Сербияда өткен әлемнің жасөспірімдер чемпионаты (рапид пен блиц) сәтті болды: Қалиахмет, Нұрғалиева және Алдияр Ансат алтын, Даниял Сапенов пен Ерғали Сүлеймен күміс, Ақнұр Мамақова қола алды.

Қазақстан шахматы жасөспірімдердің өрлеуін бастан кешіруде. 2026 жылғы чемпионат мұны растады: жас шахматшылар өз кезегін күтпейді. Олар қазірдің өзінде осында — және олар жеңіп жатыр.

Қазақстан шахмат федерациясының Жаттықтырушылар кеңесі мен Президиумы чемпионат қорытындысы бойынша олимпиадалық құрамалар құрамын бекітеді. Қыркүйекте командалар Самарқандағы 46-шы шахмат олимпиадасына қатысады. Олардың құрамында — 15 жастағы Сауат Нұрғалиев пен 16 жастағы Зарина Нұрғалиева болады.

АНЫҚТАМА

Сауат НҰРҒАЛИЕВ — 2010 жылғы 16 қыркүйекте туған. Халықаралық шебер (2024). Әлем чемпионатының U16 күміс жүлдегері (2025), U14 қола жүлдегері (2024). Жастар олимпиадасының жеке есепте чемпионы (U16, 2022), қола жүлдегер (U16, 2025). Қазақстан чемпионы-2026.

Зарина НҰРҒАЛИЕВА — 2009 жылғы 9 қазанда туған. Әйелдер арасындағы халықаралық шебер (2019). Әлемнің бірнеше дүркін жасөспірімдер чемпионы (U14-2022, блиц U18-2026). ҚРЧ-2024 — қола, ҚРЧ-2025 — күміс. Қазақстан чемпионы-2026.

Чемпионаттың жүлде қоры — 20 млн теңге (бас спонсор — Freedom Holding Corp.). Жеңімпаздар 3 млн теңгеден, күміс жүлдегерлер 2,2 млн теңгеден, қола жүлдегерлер 1,5 млн теңгеден алды.