Фото: dknews.kz
Наурыз – қазақ халқы үшін тек көктем мерекесі ғана емес, жаңару мен жақсылықтың бастауы саналатын ерекше күн. Бұл күні адамдар бір-біріне ақ тілектер айтып, үлкендерден бата алады. Қазақ қоғамында бата – ізгі ниет пен рухани тәрбиенің белгісі. Әсіресе Наурыз мерекесінде айтылатын батаның орны бөлек. Этнографиялық деректерге сүйенсек, «Наурыз бата» қазақтың көне дәстүрлерінің бірі болып саналады.Этнографиялық еңбектерде Наурыз күні ауыл адамдары бір-бірінің үйіне қонаққа барып, мерекелік дастархан басында жиналғаны айтылады. Сол кезде ауылдың қадірлі ақсақалдары немесе шешен қариялары бата берген. Бұл бата тек бір адамға ғана емес, бүкіл ауылға, ел-жұртқа арналатын болған. Халық сенімінде ақсақалдың батасы – береке мен ырыс әкелетін қасиетті тілек.
Зерттеушілердің айтуынша, Наурыз мерекесінде берілетін батаның мазмұны көбіне елдің амандығын, жердің берекесін, малдың көбеюін тілеуге бағытталған. Stud.kz сайтындағы этнографиялық деректерде Наурыз батасының үлгісі ретінде мынадай сөздер келтіріледі:
«Өркенің өссін!
Әр күнің Наурыз күніндей берекелі болсын!
Ұлың оңға, қызың қырға қонсын!
Айың тусын оңынан,
Жұлдызың тусын солыңнан!
Бақ берсін, қыдыр дарысын!»
Бұл батада қазақ халқының дүниетанымы айқын көрінеді. Яғни адамның өмірі берекелі болып, балалары өсіп-өнсін, жолы ашық болсын деген ізгі ниет жатыр. Сонымен қатар «Қыдыр дарысын» деген тілек те жиі айтылады. Халық нанымында Қыдыр ата – жақсылық пен берекенің символы. Наурыз түні ел аралап, адамдарға құт-береке дарытады деген сенім бар.
Фольклорлық және тарихи деректерде Наурыздағы бата дәстүрі туралы көптеген мәліметтер кездеседі. Қазақтың белгілі фольклор жинаушысы Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлы да өз жазбаларында Наурыз мерекесінде халықтың жиналып, үлкендерден бата алғанын атап өткен. Оның айтуынша, бұл күні айтылған әрбір жақсы тілек халық үшін ерекше мәнге ие болған. Батадан кейін жиналған жұрт «Әумин» деп қабылдап, ақсақалдың тілегін қоштаған.
Бата беру дәстүрі қазақ қоғамында тек діни немесе рәсімдік мағынамен шектелмейді. Ол – тәрбиелік мәні бар рухани құндылық. Үлкеннің батасын алу – жас ұрпаққа өнеге, үлкенге құрмет көрсету мәдениетінің көрінісі. Сондықтан Наурыз мерекесінде бата алу халық үшін үлкен мәртебе саналған.
Наурыз батасының тағы бір ерекшелігі – оның мазмұнында бірлік пен татулыққа үндейтін сөздердің көп болуы. Қазақ халқы бұл мерекені «Ұлыстың ұлы күні» деп атаған. «Ұлыс» сөзі халық, ел деген мағынаны білдіреді. Яғни бұл мереке бүкіл елдің ортақ қуанышы саналған. Сондықтан баталарда «ел аман болсын», «жерімізге береке орнасын», «жұрт тыныш болсын» деген тілектер жиі кездеседі.
Ертеде Наурыз мерекесінде ауыл адамдары реніштерін ұмытып, татуласуға тырысқан. Араз адамдар бір-бірімен қол алысып, жаңа жылды таза көңілмен қарсы алған. Мұндай кезде ақсақалдардың батасы адамдарды бірлікке шақыратын рухани күшке айналған.
Бүгінде Наурыз мерекесін тойлау дәстүрі жаңарып, түрлі мәдени шаралармен толықты. Дегенмен, бата беру дәстүрі өзінің маңызын жоғалтқан жоқ. Қай өңірде болмасын мерекелік дастархан басында үлкендер жастарға ақ батасын беріп жатады. Бұл – ғасырлар бойы сақталып келе жатқан ұлттық құндылықтың белгісі.
Қазақ халқы үшін бата – тек сөз емес, ол – ниет, тілек, рухани қуат. Ал Наурыз күні айтылған бата халық түсінігінде ерекше қасиетті саналған. Себебі дәл осы күні айтылған ақ тілектер жаңа жылдың алғашқы игі сөзі ретінде қабылданған.
Сондықтан Наурыз мерекесінде бата беру дәстүрі – қазақ халқының мәдениеті мен дүниетанымын айқындайтын маңызды мұралардың бірі. Ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан бұл дәстүр халқымыздың рухани байлығы ретінде әлі де өмір сүре береді.
_140_110.jpg)
