Qazaq repatrianttary negizinen Ózbekstannan (61%) kelip jatyr, qalǵany - Resei,Monǵoliia jáne Qytaidan kelýde. Qazaqstada qazir qazaqtyń tabiǵi ósimi men immigratsiialyq ósim jaqsy. Aitalyq, 1999-2009 jyldary qazaqtyń Qazaqstandaǵy ósimi 26,3% bolsa, orys, ýkrain, belorýs, nemis jáne tatardyń sany azaiyp barady: tabiǵi ósim tym az, al tabiǵi ólim týǵandar sanynan asyp tur. Orystar men nemister, tatarlar atamekenderine – Resei men Germaniiaǵa kóship jatyr.
Al Qytai qazaqtary Atajurtqa kelgisi kelmese, balalaryn oqyta bersin. Oqyǵan qazaqtar keiin keler, qytai firmalaryna kirip, tehnologiialardy igere bersin, olardyń biligi men bilimi kóship kelse, kádeli qyzmetke jarap qalar.
Búgin Qytai da, Resei de qazaqqa jaý emes. Biz – Táýelsiz memleketpiz. Endi qazaqqa teń dárejeli araqatynas qana kerek. 21ǵasyrdyń basynda kúshti memleketter osal memleketterdiń jerine jarmasa almaidy. Áskeri jolmen jerdi jaýlap alý múmkin bolmai qalady. Resei Ýkraina jerin tartyp alyp edi, endi jaýlaǵan jerdiń máselesi paidasynan ziiany kóbirek bolyp shyqty.
Budan bylai «jumsaq kúsh» - demografiianyń – «ekonomikalyq qýattyń» mańyzy ósedi. Jumsaq kúsh degenimiz – til, rýhani qundylyqtar (naqtyraq aitsaq, ulttyq sana, til, din, ideologiialyq qundylyqtar, ideologiia). Sondyqtan Qazaqstandaǵy 12 mln qazaqqa qazaq tili kerek. Qazaqtardyń tórtten biri negizinen orys tildi, olar orystyń «jumsaq kúshi», sanda bar, sanatta qazaq emes. Búgingi kúni biz Resei baspasózin, teatryn, kinemotografiiasyn, teledidaryn, solardyń jarnamalary arqyly Resei taýar óndirýshilerin qarjylandyryp kelemiz.
Qazaq neǵurlym kóp bolsa, olar qazaq tildi bolsa, bizdiń infraqurylym qazaq tildi bolsa, biz utamyz. Basqa jaǵdaida biz básekede utylamyz. Sondyqtan biz tildik diversifikatsiiaǵa barýymyz kerek. Orys tiliniń ornyna aǵylshyn tilin ekinshi til retinde ornyqtyrý kerek. Qytaidan kelgen oralmandardyń qytai tilin Qazaqstanda kóbirek paidalaný kerek. Sondyqtan bizge «úshtuǵyrly» emes, eki tuǵyrly til kerek. Qazaq tili – bas til, ekinshi til - aǵylshyn tili bolǵany jón.
Ázimbai Ǵali,
Ult portaly
