Tehnologiiadaǵy innovatsiialar ekonomikany ózgertken saiyn, jumyskerlerdiń muhit asyp, ózge maman iesi atanyp nemese óz kásibin bastaýǵa sebep bolýda. Sáikesinshe, óz kásibin bastaǵan nemese jer aýdarǵan jumyskerler úshin áleýmettik kepildikter men tólemder alý máselesi kúrdelene túsedi. Sonda jumyskerlerdiń bolashaǵyna kim kepildik beredi?
Álemdik saýda naryǵyndaǵy turaqsyzdyqty ekonomikalyq jaisyzdyqtyń negizgi sebebi emes, simptomy deýge bolady. Oǵan qosa, saýda-sattyq damyǵan saiyn, qolaily qarjylyq orta týǵyzý úshin zań shyǵarýshy organdar basqa da salalardy nazardan tys qaldyrmaýy kerek.
Az ýaqyt buryn kóptegen jumysker bir ǵana kompaniiada jumys istep, sol jerden zeinetkerlikke shyǵatyn edi. Biraq qazirgi tańda Eýropalyq odaq elderinde 40%-ǵa jýyq jumysker tolyq emes jumys kúninde nemese merzimi belgilenbegen kelisimshartpen istep, biraz bóligi jeke kásipke kóshken. Al amerikalyq jumysker ómirinde 11 túrli kásippen ainalysyp, bir ýaqytta birneshe jumys isteýge májbúr eken. McKinsey Global institýtynyń boljamy boiynsha, 2030 jylǵa qarai álem boiynsha 375 million jumysker eńbek naryǵyndaǵy avtomattandyrý úrdisine orai, kásibin aýystyrýy kerek bolady.
Jumyskerlerdiń ornyn mashinalar basyp jatqandyqtan, olar jańa kásiptik bilim igerýi kerek bolady. Eger bolashaqtaǵy jumys avtomattandyrylatyn bolsa, adamdar aýyr jumystan bosap, ortasha ómir súrý jasy da uzarady. Jumyskerler únemi ózderin damytyp, ómir boiy bilim alýy qalypty jaǵdaiǵa ainalady. Máselen, fizikalyq kúshti qajet etetin mamandyqta jumys istegen jandar bolashaqqa beiimdelý úshin adamdarmen til tabysýǵa kómektesetin emotsionaldy jáne shyǵarmashylyq qabiletterin arttyrýy qajet. Avtomattandyrýǵa baǵynbaityn adamǵa ǵana tán empatiia, jasampazdyq pen kósbasshylyq qabiletterdi talap etetin, óner bilim berý, densaýlyq saqtaý, servis pen menedjment sektoryndaǵy mamandyqtardy igerý qajet bolady.
Osyndai ózgerister barysynda ekonomikalyq ikemdiliktiń kilti men qarjylyq qaýipsizdik tetikterin jumyskerdiń óz qolyna tabystaý kerek bolady. Nátijesinde, jumyskerler naryqtaǵy turaqsyzdyqtan zardap shegip nemese kásibi tolyqtai «quryp» bitkenshe kútýge mindetti bolmaidy. Tehnologiia olardyń jumysyn tartyp alǵan kúnde de, olar ózderiniń áleýmettik artyqshylyqtarynan aiyrylmaidy.
Keibir elder osy ózgeristerdi ázirden baqylap, qajetti sharalardy bastap ketti. 2015 jyldan bastap Frantsiia úkimeti jeke menshik kásip ielerine zeinetkerlik jasqa deiin bilim alýǵa múmkindik beretin akkaýnt ashyp berdi. Kez kelgen jumysker bir jylda 24 saǵattyq kýrstan ótip, 120 saǵattyq mejeden asqanda, jyl saiynǵy oqytý saǵaty 12 saǵat bolady.
Jaqynda Singapýr úkimeti 24 jastan asqan ár azamatqa «bilim alý akkaýntyn» ashty. Akkaýnttaǵy balansty sertifikattalǵan oqytý ortalyqtary ótkizetin ártúrli kásiptik kýrstarǵa qatysyp, jumsaýǵa bolady. Uqsas modelder Kanada, Qytai, AQSh men Egipette iske qosylyp, zań shyǵarýshy organdar ikemdi (mobildi) áleýmettik kepildemege qajetti zańnamalar men qarjylandyrý joldaryn qarastyrýda.
Degenmen, ámbebap áleýmettik kepildemeni damytý tek qana úkimettik organdardyń mindeti emes. Jekemenshik sektor ókilderi óz qaramaǵyndaǵy migranttan bastap, munaishyǵa deiin barlyq jumyskerleriniń qarjylyq qaýipsizdikke qol jetkizýine jaǵdai jasaýy kerek.
Qýanyshymyzǵa orai, qazirdiń ózinde birqatar startaptardyń usynǵan tehnologiiasy adamdardyń áleýmettik kepildemesin qamtamasyz etedi. Máselen, Ulybritaniiadaǵy Trezeo siiaqty jeke kásippen ainalysatyn tulǵalarǵa arnalǵan qosymshada jasandy intellektiniń kómegimen árbir qoldanýshy arnaiy bank akkaýntyn asha alady. Osy akkaýnt arqyly adam paiyzsyz qaryz alyp, jumyssyzdyq kezeńinde de tólem alyp turady. Frantsiianyń Bob Emploi qosymshasyndaǵy Jasandy intellekt úkimettiń málimetter bazasyndaǵy bos jumys oryndary jaily aqparatpen jumys izdeýshilerge laiyqty kásibin tabýǵa kómektesedi.
Mastercard pen Royal Society birigip Óner, óndiris jáne bolashaq saýda ortalyǵyn qoldap, Ekonomikalyq qaýipsizdik akseleratoryn qurdy. Seriktestiktiń maqsaty – innovatsiialyq jobalardyń qoldanysqa enýin qadaǵalap, áleýmettik qamtý men jekemenshik sektor jumyskerleriniń tehnologiianyń kómegimen kepildik tólemderin ýaqytyly ári turaqty alýyn qamtamasyz etý.
Osyndai birikken jobalardyń alǵashqy nátijeleri de joq emes. Jaza Duka atty 2017 jyly qurylǵan Mastercard, Unilever jáne Keniianyń saýda bankiniń tsifrly seriktestigi, shaǵyn kásipkerlerge sýbsidiialar beredi.
Atalmysh jobalardyń bir ǵana naryqty qamtýy jumystyń basy deýge bolady. Bul baǵdarmalar jan-jaqty damyp, ártúrli salada qoldanysqa engende tolyq qurylymǵa qol jetkizýge bolady. Mysaly, áleýmettik tólemderdi valiýtamen emes, «balldarmen» tólegen kezde osy model shet elderde de jumys isteidi. Jumyskerdiń standartty diplomdary men sertifikattary da ózge elde de óz qunyn joǵaltpaityn bolady.
Jumystyń syn-sipaty ózgergen zamanda áleýmettik tólemderdiń de sipaty ózgerý kerek. Tehnologiianyń qaryshtap damyǵan zamanynda jumyskerlerdiń qajettilikterin óteý úshin úkimet pen jeke kásip ieleri tize qosyp, máseleni innovatsiialyq tehnologiialardyń kómegimen sheshýi qajet.
Maqalanyń túpnusqasy: weforum.org
