شٶلدٸڭ قامىسى بولمايدى,
جاماننىڭ نامىسى بولمايدى.
حالىق ماقالى
جەتپٸس جىلدان اسا ٶمٸر سٷرگەن, سول تۇستا مەڭگٸلٸك مىزعىماستاي بولىپ كٶرٸنەتٸن جەنە ەلەمدەگٸ قۋاتتى دەرجاۆالاردىڭ بٸرٸ سانالاتىن, كەزٸندەگٸ كەڭەستەر وداعىن دٷر سٸلكٸندٸرگەن, سوناۋ 1986 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا ەلٸمٸزدە بولعان جەلتوقسان وقيعاسى, سول بٸر كەزەڭدە جانىمىزدى قاتتى اۋىرتقانىمەن, كەڭەستٸك باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ ەسكٸرگەندٸگٸن, سونداي-اق, وسى يمپەرييالىق مەملەكەتكە توعىستىرىلعان ۇلتتاردىڭ سانا-سەزٸمٸنٸڭ ٶسٸپ-جەتٸلگەندٸگٸن جەنە بۇدان ەرٸ ولاردى باسىپ-جانشىپ, قورقىتىپ-ٷركٸتٸپ ۇستاپ تۇرۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەندٸگٸن كٶرسەتٸپ بەردٸ. يە, وقيعا بولدى. سول ۋاقىتتاعى ەلوردامىز بولىپ سانالاتىن قالاداعى ٶرٸمدەي جاستار ٶرە تٷرەگەلٸپ, بٸر ادامداي قاتىستى دەۋگە بولادى. كەڭەستەر وداعىنىڭ ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ ۇلتتىق ساياساتتاعى ٶرەسكەل قاتەلٸگٸ, ياعني قازاقستان ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسىن ٶزگە ۇلتتان تاعايىنداۋى, رەسپۋبليكامىزدىڭ تٶل ۇلتىنا اۋىر تيگەنٸمەن, تٶزدٸ, شىدادى.
1986 جىلدىڭ 16-شى جەلتوقسانى كٷنٸ مەسكەۋدٸڭ جٸبەرۋٸمەن, گ.پ.رازۋموۆسكيي باستاعان دەلەگاتسييا كەلٸپ, قازاقستان ورتالىق پارتييا كوميتەتٸندە ون سەگٸز مينۋتقا سوزىلعان پلەنۋمدا كولبين گەنناديي ۆاسيلەۆيچتٸ بٸرٸنشٸ حاتشىسى عىپ تاعايىندايدى. بۇل شەتتەن ەكەلٸپ تاعايىنداۋ, قالاي دەسەك تە قازاقستان حالقىنىڭ وي-پٸكٸرٸمەن ساناسپاۋ جەنە جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىنداردى مەنسٸنبەۋ ەدٸ. وسىدان بارىپ كەلەسٸ كٷنٸ, 17 جەلتوقساننىڭ ىزعارىندا قازاق جاستارى ورتالىق كوميتەتتٸڭ الدىنداعى, سول كەزدە برەجنەۆ اتىمەن اتالاتىن الاڭعا جينالعان بولاتىن. قالانىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن الاڭعا قۇيىلعان جاستاردىڭ قالىڭ توبى, بولىپ ٶتكەن پلەنۋمداعى تاعايىنداۋعا ٶزدەرٸنٸڭ نارازىلىقتارىن بٸلدٸرٸپ, قازاقستاننىڭ ٶز ازاماتىن تاعايىنداۋدى تالاپ ەتكەن ەدٸ. قالاي دەگەنمەن دە, كەڭەستەر وداعىن دٷر سٸلكٸندٸرگەن بۇل وقيعا, رەسپۋبليكامىزدا ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ساياسي داعدارىستىڭ بار ەكەندٸگٸن ناقتى كٶرسەتٸپ بەردٸ. قاي جاقتا جەنە قاي دەڭگەيدە جۇمىس ٸستەسە دە, ەش ۋاقىتتا مۇنداي وقىس وقيعانى مٷلدە كٶرمەگەن گ.ۆ.كولبين, بٸردەن مەسكەۋدەگٸ قوجايىنىمەن حابارلاسىپ, بولىپ جاتقان وقيعالاردى جايىپ سالادى. وسىلاي, كرەملدە وتىرعان باسشىنىڭ جارلىعىمەن, بەيبٸت شەرۋدٸ ۋاقىت سوزباي تاراتۋ ٷشٸن «بۇرقاسىن» («مەتەل») دەپ اتالاتىن ارنايى ٸس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. بۇعان ەسكەري بٶلٸمدەر جەنە ارنايى قۇرىلىمدار قاتىستى. بۇل وقيعاعا قاتىسقانداردى جازالاۋ, قار ەرٸپ, كٶك شىققانعا دەيٸن جالعاستى. الايدا, كٶتەرٸلٸستٸ جابىلىپ باسقانىمەن, ونىڭ ارتىنان بٸراز ۋاقىتقا سوزىلعان شىرعالاڭ باستالدى.
وسى ٸس-شارا بارىسىندا 99 ادام تٷرمەگە جابىلىپ, قايسىبٸرٸ اتۋ جازاسىنا كەسٸلدٸ. سونداي-اق, 83 ادام ارالىعى بٸر جارىم جىلدان, ون بەس جىلعا دەيٸن سوتتالىپ كەتتٸ. رەسپۋبليكاداعى ٸشكٸ ٸستەر مينيستٸرلٸگٸنەن 1200-دەي ادام جۇمىستان شىعارىلىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ترانسپورت مينيستٸرلٸگٸنەن 309 ادام ورىنىن بوساتسا, ەل كٶلەمٸندەگٸ وننان اسا جوعارى وقۋ ورىنىنىڭ رەكتورلارى لاۋازىمىنان ايىرىلدى. مۇنان باسقا دا سٷزگٸدەن ٶتكٸزۋ بٸرتٸندەپ ٸسكە اسىرىلىپ جاتتى. سول كٷندەردەگٸ باسپاسٶز قۇرالدارىن اقتارىپ وتىرعاندا, ەسٸرەسە, ورىس تٸلٸندەگٸ گازەت, جۋرنالداردا «بولشە پرينتسيپيالنوستي», «زا سوتسيالنۋيۋ سپراۆەدليۆوست», نەمەسە «سنيات س رابوتى» تاقىرىبىنداعى ماتەريالدار جيٸ جارييالانىپ تۇردى. مىسالى, سول تۇستاعى «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتٸنەن مىنانداي جولداردى وقۋعا بولادى: «تولكو ۆ 1987 گودۋ ۆ كازاحستانە سمەنيلوس وكولو 28 % وتۆەترابوتنيكوۆ اپپاراتوۆ وبكوموۆ, بولەە ترەتي – گوركوموۆ ي رايكوموۆ پارتيي, پوچتي 25% نومەنكلاتۋرنىح رابوتنيكوۆ وبكوموۆ, گوركوموۆ ي رايكوموۆ پارتيي. پريچەم 10% يز نيح بىلي وسۆوبوجدەنى وت دولجنوستەي پو وتريتساتەلنىم پريچينام. زا پەرۆۋيۋ پولوۆينۋ 1988 گودا پروشلي اتتەستاتسييۋ 78,2% پارتيينىح, 98% سوۆەتسكيح, 94% پروفسويۋزنىح ي 66% كومسومولسكيح رابوتنيكوۆ.
قالاي دەگەنمەن دە, بۇلاي شۇقشييا سٷزگٸدەن ٶتكٸزۋ , مەسكەۋدٸڭ قولپاشتاۋىمەن ەلٸمٸزگە كەلگەن گ.ۆ.كولبيننٸڭ بٸلٸمٸنٸڭ تاياز, وي-پٸكٸرٸ جەنە ٶرەسٸنٸڭ تار, كەڭەستٸك جٷيەنٸڭ جەي عانا قاتارداعى نومەنكلاتۋراداعى ادامى ەكەندٸگٸن كٶرسەتتٸ. پارتييالىق شەڭبەردٸڭ اينالاسىندا عانا ويلاي الاتىن جەنە ودان ەرٸ دامىماي قالعان كٸسٸ ەكەنٸن تانىتتى. كەيٸننەن, كەيبٸر باسىلىمداردان سول ۋاقىتتىڭ كٶرٸنٸسٸن مٷمكٸندٸگٸنشە بولجاپ, وي قورتقان, ورىس تٸلٸندەگٸ مىنانداي جولداردى دا وقۋعا بولادى: «پودوبنوە ۋزكوە پونيمانيە پرويسحوديۆشيح ۆ سترانە گلوبالنىح پەرەمەن ي ۆىسكازىۆانييا كولبينا وب «ۋتۆەرجدەنيي سوتسيالنوي سپراۆەدليۆوستي ي پراۆوپوريادكا» بىلي راسسچيتانى, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد, نا ليۋمپەنيزيروۆاننۋيۋ چاست وبششەستۆا, دالەكۋيۋ وت پوليتيچەسكيح رەاليي ۆرەمەني. ەستەستۆەننايا نەوبحوديموست وبنوۆلەنييا رۋكوۆودياششيح ورگانوۆ مەستنوي ي رەسپۋبليكانسكوي ۆلاستي پرينيالا فورمۋ پرەسلەدوۆانييا كادروۆ, نە سوگلاسنىح س ترەبوۆانييامي نوۆوگو رۋكوۆوديتەليا, پري توم, چتو سام گ.ۆ.كولبين دالەكو نە ۆسەگدا يمەل وبەكتيۆنوە پرەدستاۆلەنيە و دەلوۆىح, پوليتيچەسكيح ي مورالنىح كاچەستۆاح نەپوسرەدستۆەننىح پروۆودنيكوۆ ەگو كۋرسا نا مەستاح».
وسىلايشا, ەلٸمٸزدە ەكٸ جارىم جىلداي قىزمەت ەتكەن گ.ۆ.كولبيننىڭ اتقارعان جۇمىسىندا ەشقانداي جەتٸستٸك بولمادى. ياعني, ولاردىڭ ٶز تٸلٸمەن ايتقاندا: «ني ودنا يز ۆىدۆيگاۆشيحسيا يم تسەلەي نە بىلا دوستيگنۋتا, ك تومۋ جە ون تاك ي نە ستال پريزناننىم ليدەروم ۆنۋتري رەسپۋبليكي, ديسكرەديتيروۆاۆ سۆويمي ۆوليۋنتاريستسكيمي مەتودامي داجە سامىە پريۆلەكاتەلنىە ۆنەشنە نامەرەنييا». بۇل دا, سول باياعى سمايىل يۋسۋپوۆتىڭ ەكٸ جىلداي بيلٸكتە جٷرٸپ, ەلٸمٸزگە پايدا بەرەتٸندەي, كٶڭٸل تولاتىنداي ەشتەڭە اتقارماي, كەيٸننەن كرەملدە تاققا كەلگەن برەجنەۆتٸڭ ارنايى ەسكەرتۋٸمەن ورىنىنان كەتٸپ بارا جاتىپ, ەلدە قاشان جابىلىپ قالعان ۇيعىر اۋدانىن اشىپ, ەلٸمٸزگە قادا قاعىپ كەتكەنٸ بولماسا.
ايتار بولساق, قازاقستان ورتالىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى بولعان گ.ۆ.كولبين دە, ەلٸمٸزدە شىرعالاڭ تۋدىرىپ, الاساپرانعا تٷسٸرگەنٸمەن, كٶڭٸلگە قونىمدى, ەستە قالارلىقتاي ەشبٸر ماقساتتى ٸستەردٸ جٷزەگە اسىرىپ, ٶزٸن كٶرسەتە المادى. ەگەر حالىق ماقالىمەن يشارالاپ كەلتٸرسەك: «شٶلدٸڭ قامىسى بولمايدى. جاماننىڭ نامىسى بولمايدى» دەگەنگە سايادى.
بەيسەنعازى ۇلىقبەك
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ
