ۆاكتسينا تۋرالى اقيقات پەن اڭىز

ول اياعىن سىلتىپ باسادى. دەرٸگەرلەردٸڭ سوڭعى قويعان دياگنوزى – ارتريت. ارۋجان (ٶز ٶتٸنٸشٸ بويىنشا اتى ٶزگەرتٸلدٸ) وسىدان 4 جىل بۇرىن سالدىرتقان ەكپە ەلٸ ماڭدايىنا تيٸپ كەلە جاتقانىن ايتتى. سودان بەرٸ اۋرۋحانا مەن ٷيدٸڭ اراسىن توزدىرىپ, ەم-دوم الىپ كەلەدٸ ەكەن. كەزٸندە ونىڭ اۋىرىپ تۇرعان حەلٸ ەسكەرٸلمەستەن, قاتارلاستارىمەن بٸرگە ەگٸلگەن. دەرٸگەرلەر مۇنىڭ ۆاكتسينانىڭ ەسەرٸنەن ەمەس ەكەنٸن العا تارتسا دا, سارىعاشقا, ەمدەۋ ورتالىقتارىنا تەگٸن جولداما بەرگەن. وسىدان سوڭ بۇل اۋرۋلاردىڭ ەكپە سالدىرعاننان پايدا بولعانىن بٸلدٸم دەيدٸ ول.

سوڭعى كەزدەرٸ وسىعان قاتىستى قوعامنىڭ پٸكٸرٸ ەكٸگە جارىلدى. عالامتورداعى اقپارات پەن ادامداردىڭ الىپ-قاشپا ەڭگٸمەسٸ ەكپە سالدىرۋدان باس تارتاتىنداردىڭ سانىن ارتتىرىپ جٸبەردٸ.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا, 2014 جىلدان بەرٸ 14823 ادام ەكپە سالدىرۋدان باس تارتقان. اتاپ ايتساق, 2014 جىلى – 2971, 2015 جىلى – 5412, 2016 جىلى – 1302, 2017 جىلى – 3188, 2018 جىلى 1950 ادام  ۆاكتسيناعا قارسىلىق بٸلدٸرگەن. باس تارتۋ جاعدايى بويىنشا باسىم ٷلەستٸ الماتى وبلىسى الىپ وتىر.

ەر اۋماق بويىنشا پايىزدىق ٷلەس

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, ەلٸمٸزدە جىل سايىن 5 ميلليونعا جۋىق ادام ەكپە سالدىرسا, ونىڭ 1,3 ميلليونى – بالالار. ۆاكتسينا ەگٸلگەندەگٸ سەتسٸزدٸك 2018 جىلى جالپى سانعا شاققاندا 0,05%-دى قۇراعان. بٷگٸندە قازاقستانعا فرانتسييا, بەلگييا, ٷندٸستان مەن اقش, كورەيا, رەسەي ەلدەرٸنەن ددسۇ-نىڭ تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتٸن ۆاكتسينالار ەكەلٸنەدٸ. دٷنيەجٷزٸلٸك ستاندارتقا ساي كەلەتٸن ۆاكتسينا ٶندٸرۋ قوماقتى قارجىنى تالاپ ەتەتٸندٸكتەن, قازاقستاندا جاساۋ ٸسٸ الداعى كٷننٸڭ مەسەلەسٸ.

دەرٸ-دەرمەكتٸڭ بەرٸ دەرٸ مە?

جەڭٸل-جەلپٸ اۋرۋعا دەرٸ-دەرمەك ٸزدەپ,  ايىعۋعا اسىعاتىندار بارشىلىق. تٸپتٸ, باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداسا دا دەرٸحاناعا جٷگٸرەتٸنٸمٸز راس. اۋىردىم دەپ ەمحاناعا بارا قالعان جاعدايدا دا دەرٸ-دەرمەكتٸ قاجەتٸڭشە جازىپ بەرٸپ جاتادى. دەرٸگەر قانداي دەرٸ ٸشۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ بەرمەسە, كٶڭٸلٸمٸز بٷتٸندەلمەي ەمحانادان كٷپتٸ كٷيدە شىعامىز. قازٸر گەپاتيت, قىزىلشا سىندى جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەكپە سالدىرماسا دا, تۇماۋعا قارسى ەككٸزٸپ جاتاتىندار بار. ال اق حالاتتىلار, كەرٸسٸنشە, تۇماۋعا شالدىعىپ, باس اۋىرعان جاعدايدا ەۋەلٸ اعزانىڭ ٶزٸ كٷرەسۋٸنە مٷمكٸندٸك جاساۋ كەرەكتٸگٸن العا تارتتى. بۇل تۋرالى ۇلتتىق عىلىمي انا مەن بالا دەنساۋلىعى ورتالىعىنىڭ دەرٸگەرٸ, پروفەسسور, يممۋنولوگ رافايل روزەنسون: «ەگەر تۇماۋعا شالدىقساڭىز, دەرٸ-دەرمەككە جٷگٸنۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. ورگانيزمگە اۋرۋمەن كٷرەسۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋ كەرەك. ەگەر اعزا ٶزٸ كٷرەسسە, كەلەسٸدە ول اۋرۋ تٷرٸنەن جەڭٸل ٶتەدٸ», دەدٸ. دەرٸگەر, سونداي-اق, ورىندى-ورىنسىز انتيبيوتيككە جٷگٸنۋدٸڭ دە زييان ەكەنٸن ايتىپ ٶتتٸ. قۋاتتى دەرٸلەردٸ قابىلداعان اعزا, كەلەسٸدە ودان دا جاقسى ەسەر ەتەتٸن دەرٸ «ٸزدەيدٸ».

ەكپەدەن سەپ بولماسا كٸم كٸنەلٸ?

رافايل روزەنسون ۆاكتسينانىڭ جٷز پايىز پايدالى ەكەنٸن العا تارتتى.  «سوڭعى ۋاقىتتا ادامدار عالامتوردان وقىپ العان اقپارعا سەنٸپ, باس تارتىپ جاتىر. ال شىن مەنٸندە, سەتسٸزدٸك ميلليونعا شاققاندا بٸر ادامنان كەلەدٸ. بٸزگە كەلەتٸن ەكپەلەردٸڭ بەرٸ تەكسەرٸستەن ٶتەدٸ», دەدٸ ول. ال ۆاكتسينا سالدىرعان سوڭ دەمٸكپەگە بولعان, ەر تٷرلٸ اۋرۋعا شالدىققان ادامدارعا قاتىستى نە ايتامىز? مۇنىڭ باستى سەبەبٸ – سالۋ بارىسىنداعى سالعىرتتىق. ماماندار اۋرىرىپ تۇرعان نە جاقىن ارادا ايىققان ادامعا ەگٸلۋگە بولمايتىنىن باسا ايتتى.

ەكپەگە التەرناتيۆا بار ما?

ادامداردىڭ كٶبٸ كٶك تٷتٸن بۋداقتاعان قالاعا اعىلعان, ۇزاق كٷن كەڭسەدە وتىراتىن قازٸرگٸ زاماندا جۇقپالى اۋرۋمەن ۆاكتسيناسىز كٷرەسۋ قيىن دەيدٸ ماماندار. بٸر ەكپە 20 كٷندٸك فيزيكالىق جاتتىعۋدىڭ ەسەرٸندەي ەكەن. ٶكٸنٸشكە وراي, جەڭٸلدٸڭ استىمەن, اۋرىدىڭ ٷستٸمەن جٷرٸپ, كٷندەلٸكتٸ جاتتىعۋمەن اينالىسۋدان گٶرٸ, دەرتتەن دەرٸ ارقىلى ەمدەلگٸمٸز كەلٸپ تۇراتىنى بار. تٸپتٸ, بٷگٸندە ارىقتاۋ ٷشٸن دە تٷرلٸ پرەپارات پايدالاناتىنداردى كٶرٸپ جٷرمٸز. تازا سۋ مەن تابيعي ٶنٸم – اۋرۋعا شالدىقپاۋدىڭ بٸردەن-بٸر كەپٸلٸ. بۇعان قاتىستى «جاس-اي» مەديتسينالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جاسان زەكەيۇلى: «دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ارنايى ەكولوگييالىق زەرتتەۋ دەپارتامەنتٸ ماماندارى ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸندە ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردى زەرتتەۋدەن ٶتكٸزگەن. قورىتىندى بويىنشا, بالالاردى تٷرلٸ ينفەكتسييالاردان قورعاۋ ٷشٸن ۆاكتسينانىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنبەي-اق, تازا سۋ, ساپالى اس-اۋقاتپەن تاماقتاندىرۋ ارقىلى تٷرلٸ جۇقپالى اۋرۋلارمەن كٷرەسۋگە بولاتىنىن دەلەلدەدٸ. ەرٸ بۇل, عالىمداردىڭ ايتۋلارىنشا, ۆاكتسيناعا قاراعاندا ەلدەقايدا ارزان, سونداي-اق ٶتە تيٸمدٸ», دەدٸ. دەمەك, ٸشەر اس پەن دەنە جاتتىعۋلارىنا جەتكٸلٸكتٸ مٶلشەردە كٶڭٸل بٶلۋ – ەمحانا ەسٸگٸن قاقپاۋدىڭ نەگٸزگٸ جولى. وسى ورايدا «اۋىرىپ ەم ٸزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ٸزدە» دەگەن بابالارىمىزدىڭ ٶسيەتٸن قاپەردە ۇستاساق, ۇتىلماسپىز.

دٸن مەن ەكپەنٸڭ قاتىسى قانشا?

قوعامدا «دٸن ۇستاناتىن مۇسىلماندار ەكپەگە قارسى» دەگەن كەرەعار پٸكٸر قالىپتاسقان. قمدب پەتۋا بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ سانسىزباي قۇربانۇلى دٸن ۇستانبايتىنداردىڭ اراسىندا دا قارسىلاردىڭ كٶپتٸگٸن, باس تارتقانداردىڭ ٶز ارگۋمەنتٸ بار ەكەنٸن ايتتى. «بەرٸن دٸنگە اپارىپ تەلۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. باس تارتىپ جاتسا, ەركٸمنٸڭ ٶز دەلەلٸ بار. دٸن عىلىمعا قارسى ەمەس», دەدٸ ول. وسىعان قاتىستى مەشٸت جاماعاتىنا ساۋالناما جٷرگٸزگەنٸمٸزدە قولداعاندار دا, قارسى پٸكٸر بٸلدٸرگەندەر دە ۇشىراستى. قارسىلاردىڭ نەگٸزگٸ «دەلەلٸ» ەگٸلگەن سوڭ اۋرۋعا شالدىققان تانىستار مەن عالامتور ارقىلى العان مەلٸمەت بولىپ شىقتى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸ  بويىنشا ەكپەدەن باس تارتقانداردىڭ سەبەبٸ (%)

الپاۋىتتاردان الارىمىز بار ما?

گەرمانييا سىندى دامىعان ەلدەردە ەكپەنٸ مەملەكەتتٸڭ مٸندەتتەۋٸمەن ەمەس, ادامدار ساتىپ الىپ ەگۋگە مەجبٷر. جاسان زەكەيۇلى وتباسىلارىندا بٸر نە ەكٸ بالا عانا تۋىلاتىن ەلدەر ۆاكتسينانى پەرزەنتٸنە ەگۋدەن الدىن, تىشقان, قويانعا ەكسپەريمەنت جاساپ كٶرەتٸنٸن ايتتى. ەكپە داۋى ۋشىققان دەموكراتييالىق قوعامدا تاڭداۋدى حالىققا جاساتقان دۇرىس تا شىعار, بەلكٸم. كٸم بٸلسٸن?!

سالتانات شىنەدٸل