Qurban ait – musylman úmbeti úshin ulyq ári rýhani máni tereń merekelerdiń biri. Bul kúnder – Alla Taǵalaǵa jaqyndaý, shúkirshilik etý, qaiyrymdylyq jasaý jáne qoǵamdaǵy meiirimdilikti arttyrý kezeńi. Qazirgi tańda, ásirese qalalyq ortada, bul merekeni ótkizý tek dini rásimdi oryndaýmen shektelmei, ony mádenietti, jaýapkershilikpen jáne qoǵamdyq talaptarǵa sai uiymdastyrý mańyzdy bolyp otyr. Osy maqalada qalalyq jerde qurban shalý mádenieti, tazalyq pen qaýipsizdik máseleleri, etti úlestirý ádebi jáne otbasy tárbiesindegi rýhani mańyzy keńinen qarastyrylady, dep habarlaidy ult.kz Qazaqstan musylmandary Dini basqarmasynyń resmi saityna silteme jasap.
Qurban shalý – jai ǵana mal soiý emes, ol shariǵat talaptaryna sai oryndalatyn jaýapty qulshylyq. Osy oraida jyl saiyn Qurban ait qarsańynda respýblikalyq qasapshylar seminarlary ótkizilip keledi. Bul seminarlarda qurban shalý rásimin shariǵat ádebine sai oryndaýdyń mańyzdylyǵy, negizgi qaǵidalary men talaptary keńinen túsindiriledi.
Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múfti Naýryzbai qajy Taǵanulynyń tapsyrmasymen elimizdiń barlyq óńirinde qurban shalatyn oryndardy daiyndaý, qaýipsizdik pen tazalyq sharalaryn saqtaý, sondai-aq qasapshylardy oqytý jumystary júieli túrde júrgizilýde. Bul – qurban shalýdyń tek dini ǵana emes, qoǵamdyq mańyzy zor ekenin kórsetedi.
Arnaiy belgilengen oryndarda qurban shalý
QMDB tarapynan jyl saiyn ulyq mereke qarsańynda barlyq óńirlerde arnaiy brifing ótkizilip, jergilikti ákimdiktermen birlesken túrde qurban shalýǵa arnalǵan oryndar belgilenedi. Qalada arnaiy belgilengen oryndarda mal soiý – búgingi kúnniń basty talaptarynyń biri. Osyndai jerlerde sanitarlyq talaptar saqtalyp, veterinarlyq baqylaý júrgiziledi jáne qaldyqtardy joiý júiesi jolǵa qoiylǵan.
Al kópqabatty úilerdiń aýlalarynda nemese beiimdelmegen jerlerde mal soiý – qoǵam talabyna da, Islam ádebine de qaishy. Bul áreketter basqa turǵyndarǵa qolaisyzdyq týǵyzyp, qoǵamdyq tártipti buzýy múmkin. Sondyqtan árbir musylman osy máselege sanaly túrde mán berip, belgilengen oryndardy tańdaýy tiis.
Tazalyq jáne ekologiialyq jaýapkershilik
Islamda tazalyq máselesi únemi birinshi kezekte. Alla elshisi (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
«Tazalyq – imannyń jartysy», – degen.
Sondyqtan qalalyq jerde qurban shalý barysynda tazalyq máselesi erekshe mańyzǵa ie. Qan, ishek-qaryn jáne basqa da qaldyqtardy beibereket tastaýǵa bolmaidy. Olar mindetti túrde arnaiy oryndarǵa jinalyp, tiisti tártippen joiylýy qajet. Bul – tek sanitarlyq talap emes, shariǵattyń da mańyzdy qaǵidalarynyń biri.
Sonymen qatar qorshaǵan ortany qorǵaý – árbir musylmannyń mindeti. Qaldyqtardy durys joimaý ekologiialyq ziian keltirip qana qoimai, qoǵamda islam dinine qatysty teris pikir qalyptastyrýy múmkin. Sondyqtan tazalyqty saqtaý – bizdiń dinimizdiń kórkemdigin kórsetýdiń bir joly.
Qoǵamdyq tártip jáne kórshilik ádep
Qurban shalý kezinde qoǵamdyq tártipti saqtaý – asa mańyzdy mindetterdiń biri. Basqalarǵa kedergi keltirmeý jáne qoǵamdyq oryndardy lastamaý – musylman ádebiniń ajyramas bóligi.
Ásirese kópqabatty úilerdiń mańynda nemese adamdar kóp júretin qoǵamdyq jerlerde qurban shalýdan aýlaq bolý kerek. Bul – ózgeniń quqyǵyn qurmetteýdiń naqty kórinisi. Sol sebepti, maldy soiý kezinde kórshilerge nemese ainaladaǵy adamdarǵa psihologiialyq nemese fizikalyq qolaisyzdyq keltirmeý mańyzdy.
Qasapshylarǵa qoiylatyn talap
Qurban shalý kezinde maldy qinamaý, ony azaptamai soiý – shariǵattyń negizgi talaptarynyń biri. Ardaqty Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
«Eger maldy soisańdar, durystap soiyńdar. Aldyn ala pyshaqty qairańdar, janýardy qinamańdar», – degen (Termizi, №1409).
Osy talaptardyń durys oryndalýyn qamtamasyz etý maqsatynda Qurban ait qarsańynda jyl saiyn respýblikalyq qasapshylar seminary ótkiziledi. Seminar barysynda qurban shalý rásimin shariǵat ádebine sai oryndaýdyń mańyzdylyǵy, negizgi qaǵidalary men talaptary keńinen túsindiriledi.
Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń Tóraǵasy, Bas múfti Naýryzbai qajy Taǵanulynyń tapsyrmasymen barlyq óńirde qurban shalatyn oryndardy ázirleý, qaýipsizdik pen tazalyq sharalaryn saqtaý, sondai-aq qasapshylardy daiarlaý jáne olarǵa túsindirme jumystaryn júrgizý júieli túrde qolǵa alynǵan. Bul bastamalar qurban shalýdyń joǵary deńgeide, shariǵi normalarǵa sai ári jaýapkershilikpen oryndalýyna múmkindik beredi. Óitkeni qurbandyq malyn soiý – tek tehnikalyq áreket emes, úlken jaýapkershilik pen rýhani daiyndyqty talap etetin qulshylyq.
Qurban etin úlestirý ádebi
Qurban shalynǵannan keiin onyń etin durys úlestirý – shariǵattaǵy mańyzdy amaldardyń biri. Súnnet boiynsha et úsh bólikke bólinedi: bir bóligi – óz otbasyna, ekinshisi – týystar men kórshilerge, al úshinshi bóligi – muqtaj jandarǵa beriledi. Óitkeni Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Kórshisi ash kezde ózi toq túnegen adam bizden emes», – degen.
Qurbandyqtyń etin uzaq saqtamai, múmkindiginshe tez taratqan durys. Ásirese aýa raiy ystyq kezde et tez buzylyp ketýi múmkin. Bul jerde eń bastysy – niet. Qurbandyq shalý – maqtaný nemese kórsetý úshin emes, shynaiy yqylaspen jasalýy tiis.
Muqtaj jandarǵa qurmetpen qarap, olardyń abyroiyn saqtai otyryp kómek kórsetý – islam ádebiniń kórinisi.
Otbasy jáne rýhani tárbie
Ait kúni otbasymen birge dastarhan basynda jinalý, úlkenderdiń batasyn alý, týystar men kórshi-qolańdy ziiarat etip, bir-birine izgi tilek aitý – merekeniń odan ári shyraiyn ashyp, saýabyn eseleidi.
Paiǵambarymyz hadisinde:
«Ei, adamdar, bul kúni sálem jaiyńdar, tamaqtandyryńdar, týystyq qatynasty kúsheitińder jáne adamdar uiqyda bolǵan kezde namaz oqyńdar, esh alańsyz jánnatqa kiresińder», – degen (Ibn Mája, Tabarani).
Sonymen qatar balalardy qaiyrymdylyqqa baýlý óte mańyzdy. Olardy et taratýǵa birge aparyp, muqtaj jandarǵa kómektesýdi kórsetý – eń tiimdi tárbie.
Onlain qurbandyq – ýaqyt talaby
Qazirgi tańda qurban shalýdyń onlain túri de keńinen damyp keledi. Qazaqstan musylmandary dini basqarmasynyń bastamasymen qurban.muftyat.kz saity arqyly onlain qurban shalýǵa tapsyrys berýge bolady. Bul qyzmet arqyly qurbandyq shariǵat talaptaryna sai arnaiy oryndarda oryndalyp, beinetúsirilim tapsyrys berýshige jiberiledi. Al etteri muqtaj otbasylarǵa úlestiriledi. Bul – ýaqyt talabyna sai, yńǵaily ári senimdi joldardyń biri.
Qoryta aitqanda, qalalyq ortada qurban shalý – bul tek rásim emes, sonymen birge qoǵamdaǵy óz ornymyzdy túsiný, jaýapkershilikti seziný degen sóz.
Mereke bizge tek mal soiýdy emes, sonymen birge óz isterimiz ben áreketterimizdiń adamdar men ortaǵa qalai áser etetinin baǵalaýdy úiretedi. Qaladaǵy qarbalasta da árbir áreketimizdi oilanyp jasaý, tazalyq pen tártipti saqtaý – merekeniń shynaiy mánine qosylǵan naqty úles bolyp tabylady.
Alla Taǵala nietterimizdi qabyl etip, jasaǵan izgi amaldarymyzǵa bereke bersin.
Erbolat JÚSIPOV
«Iman» jýrnaly №5
