Qazaqstan dostyq pen kelisim aýmaǵy boldy jáne bolyp ta qala beredi. Suhbat kezinde dál osylai degen QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev áńgimelesý barysynda sońǵy ýaqytta qoǵamdy tolǵandyryp júrgen birqatar máselege qatysty da naqty ustanymyn túsindirgen. Endeshe, biz informburo.kz aqparattyq-saraptamalyq portalyna shyqqan Memleket basshysynyń ekskliýzivti suhbatyn oqyrman nazaryna usynamyz.
- Qurmetti, Qasym-Jomart Kemeluly! Birqatar ózekti saýalǵa jaýap berýge ýaqyt tapqanyńyz úshin alǵysymyzdy bildiremiz.
- Aqparattyq keńistikte oryn alyp jatqan jaittardy únemi tyńǵylyqty baqylaimyn. Sońǵy ýaqytta kóptegen qazaqstandyqtyń kókeiinde jariia alańda, onyń ishinde áleýmettik jelilerde jan-jaqty talqylanatyn suraqtardyń týyndaityndyǵyn da kórip otyrmyn. Sondyqtan sizderdiń shaqyrýlaryńyzdy qabyldaý jáne qoǵamdy tolǵandyrǵan suraqtarǵa qatysty ózimniń ustanymymdy túsindirý qajet dep sheshtim.
- Jambyl oblysynyń Qordai aýdanyndaǵy ultaralyq negizde oryn alǵan jappai qaqtyǵys qoǵamymyzdy kúizeliske ushyratty. Osy rette aldaǵy ýaqytta mundai qaiǵyly oqiǵalardyń qaitalanýyna jol bermeý úshin memleket qandai sharalardy qolǵa almaq?
- Erteń, 1 naýryzda Jambyl oblysyna jumys saparymen baramyn. Qordai aýdanynyń qazaqtar men dúngender turatyn aýyldarynyń turǵyndarymen kezdesýdi josparlap otyrmyn. Biz ultaralyq, etnosaralyq qarym-qatynas máselesindegi amaldarymyzdy qaita oi eleginen ótkizýge tiisti ekendigimiz sózsiz. Qazaqstan dostyq pen kelisim aýmaǵy boldy jáne bolyp ta qala beredi. Bizdiń uranymyz: san alýandyqtaǵy birlik. Osy jerde turyp jatqan barlyq ulttar, etnikalyq toptar shyndyǵyna kelgende bir ult sanalady. Sheteldi bizdi «qazaqtar» dep tanidy. Óitkeni, memleketimizdiń ataýy dál osy sózben astasyp jatyr. Árine, Qazaqstanda turaqty turatyn árbir etnostyń ózindik ereksheligine nuqsan keltirý jaiynda sóz de bolmaýy tiis. Olardyń barlyǵy ózderiniń tilderin oqyp, qoldanýǵa, mádenietterin damytyp, ádet-ǵuryptaryn saqtaýǵa quqylary bar jáne bolyp ta qala beredi. Buǵan qosa, qazaq tili de jedel damýy qajet. Oǵan bolashaqta shyn mánindegi ultaralyq bailanys tiline ainalý buiyrǵan. Bizge álemdik ǵylym men mádeniet bilimine jol ashqan orys tiliniń tarihi mánin de tómendetip otyrǵanym joq. Qazaqstan turǵyndary ony joǵary deńgeide bilýi tiis. Munyń bizge tek paidasy bar.
- Búkil álem elderindegidei, Qazaqstan azamattaryn da búgingi kúni jańa koronavirýstyń taralý qaýpi barynsha alańdatyp otyr. Memleket azamattarynyń densaýlyǵyn qorǵaý úshin qandai sharalar qabyldaýda?
– Biz jaǵdaidy baqylaýda ustaýǵa tyrysamyz. Ókinishke orai, eshkim, tipti damyǵan memleketter de virýstyń enýinen qorǵanysqa tolyq kepildik bere almaidy. Degenmen, der ýaqytynda qabyldanǵan sharalar oń nátijesin berip otyr. Búgingi kúngi jaǵdaiǵa sáikes, Qazaqstanda juqtyrý oqiǵalary tirkelgen joq. Úkimetke azamattardyń densaýlyǵyn qorǵaý úshin eń batyl, jan-jaqty sharalar qabyldaý tapsyryldy. Asyra siltemei ári dúrbeleńsiz.
Koronavirýs álem boiynsha óte joǵary jyldamdyqpen ári qaýipti aýqymda taralyp jatyr. Muny da eskerý qajet. Eger tendentsiia osy qalpynda qalatyn bolsa, onda kóp adamdar qatysatyn sharalardy, onyń ishinde halyqaralyq forýmdardy basqa ýaqytqa aýystyrýǵa nemese boldyrmaýǵa týra keledi. Tarih indettiń bilik pen azamattardyń batyl áreketterinen «qaýiptenetindigin» kórsetip otyr. Orta ǵasyrda oba ózine adamdar qarsy turǵannan keiin qalalardan keiin shegindi. Al ol kezde tiisti dári-dármek te bolmaǵan edi. Menińshe, adamzat bilimimen jáne tehnologiiasymen osynaý páleden qorǵana alady.
- Búginde qoǵam talqylaýǵa shyǵarylǵan jiyndar týrady zań jobasyn tyńǵylyqty zerdelep jatyr. Onyń kóptegen erejeleri synǵa da ushyraýda. Bul máselede Sizdiń ustanymyńyz qandai?
- Joldaýymda aitqanymdai, beibit jiyndar ótkizý azamattarymyzdyń Konstitýtsiiamen kepildik berilgen quqyǵy jáne jergilikti bilik bólgen, buǵan qosa qaladan tysqary emes jerlerde ótkize alady. Konstitýtsiialyq qurylymdy buzýǵa baǵyttalǵan kez kelgen umtylys, sonymen qatar ekstremistik zorlyq-zombylyq kórinisteri zańnamaǵa sáikes toqtatylatyn bolady. Bul elimizdiń azamattarynyń basym bóliginiń múddesi úshin jasalady. Buǵan qosa, beibit jiyndardy ótkizýdiń tek habarlandyrý tártibin engizý túbegeili mańyzdy dep sanaimyn. Árine, bul rette uiymdastyrýshylar bilikke jiynǵa qatysýshylardyń josparlanyp otyrǵan sanyn habarlaýy tiis. Bul olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin barynsha mańyzdy. Sol arqyly uiymdastyrýshylar da, jergilikti bilik te qoǵamdyq tártipti saqtaýǵa ekijaqty jaýapty bolady. Degemen, úkimettik zań jobasyndaǵy beibit jiyndarǵa qatysýshylardyń sanyn 250 adam dep shekteý engizý jónsiz dep sanaimyn.
- Osydan bir ai buryn Úkimettiń keńeitilgen otyrysynda Siz EAEO elderinen ákelingen avtomashinalardy tirkeý problemasyn sheshýge qatysty birqatar tapsyrma bergen edińiz. Alaida bul taqyryp áli de kún tártibinen túsken joq. Máseleni sheshýde memlekettiń munan arǵy qadamy qandai bolmaq?
- Problema áli kúnge deiin ózekti bolyp turǵanymen kelisemin. Adam jolyn taýyp, kórshi elderden avtomobildi kóptep alyp keldi. Meniń tapsyrmammen Bas prokýratýra osy ahýalǵa quqyqtyq baǵalaý júrgizdi. Birqatar memlekettik qurylymnyń qyzmetine narazylyq bar. Buǵan qosa, jekelegen tulǵalar zańnamany buza otyryp jáne adamdardy aldap, munan zańsyz biznes quryp alǵan. Armeniiadan mashina ákelý barysyndaǵy alaiaqtyq áreket faktileri boiynsha tergeý júrgizilip jatyr.
EAEO boiynsha keibir seriktesterimizben de ózara is-qimylda birqatar másele bar. Biz olarmen birge aldaǵy ýaqytta mundai problemalardyń qaitalanýyna jol bermeý úshin jumys júrgizip jatyrmyz. Úkimetke qazaqstandyq kólik ieleriniń múddelerin eskere otyryp, Armeniiadan ákelingen avtomashinalardy paidalanýdy retke keltirý boiynsha qosymsha uiymdastyrýshylyq sharalardy ázirleý tapsyryldy.
- Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń qyzmetine qandai baǵa beresiz? Onyń quramynda aýys-túiis bola ma?
- Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi memlekettik júiemizdi reformalaý boiynsha paidaly usynystardy túrlendirýge qabiletti keńes retinde ózin jaqsy jaǵynan kórsetti. Saiasi reformalardyń birinshi toptamasynyń zań shyǵarmashylyq protsesi bastalyp ketti. Ekonomikalyq salada aýqymdy is atqarylyp jatyr. Osy jyldyń sońyna deiin Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń qatysýymen reformalardyń kelesi toptamasy ázirlenedi. Memlekettik qyzmetshilerdi jumyldyrý arqyly qaýyrt jumys júrgizilip jatyr. Keńeske memleketimizdiń qurylysyna óz úlesin qosýdy qalaityn jańa adamdar kelgisi keledi. Olar: tanymal zańgerler, azamattyq belsendiler. Sondyqtan taiaý ýaqytta men buǵan deiin habarlaǵan aýys-túiis jariia etiledi
- Sońǵy ýaqytta elimizde jáne shetelde tergeý izoliatorynda belsendi Dýlat Aǵadildiń qaza tabýy jan-jaqty talqylanyp jatyr. Elordada narazylyq jiyny da ótti. Kóptegen adam oryn alǵan jait sebebiniń resmi nusqasyna shák keltirip, zorlyq-zombylyqtan kóz jumýy múmkin degendi aitady. Siz osy máelege qandai túsinikteme berer edińiz?
– Qoǵamdyq úlken rezonansqa bailanysty bul ispen tyńǵylyqty tanysyp shyqtym. Ókinishke orai, belsendi Aǵadil júrek jetispeýshiligi saldarynan qaza tapqandyǵyn nyq senimmen qýattai alamyn. Keri sendirýge tyrysý – demek shyndyqqa qarsy shyǵý. Qaza tapqan azamat kim bolsa da, qandai kózqarasty ustansa da ol eń aldymen adam. Adam ómiri biregei ári baǵa jetpeidi. Bárimiz de Alla taǵalanyń jazmyshyna moiynsunamyz. Imandy bolsyn.
- Muhtar Jákishevpen bailanysty jaitqa ne aitar edińiz?
- Bul másele tek qana sottyń quziretinde. Árine, Jákishevtiń densaýlyǵyna bailanysty shartty túrde merziminen buryn bosatý týraly birneshe ret júgingeni maǵan da belgili. 3 naýryzda birinshi satydaǵa sot otyrysy ótedi. Sonyń sheshimin kúteiik. Men onyń ádil bolatyndyǵyna senimdimin.
.jpeg)