Таяу Шығыстағы соғыс уақытша саябырсығанымен, Иран мен АҚШ арасындағы сенім дағдарысы әлі де шешілген жоқ. Тегеранның басты келіссөз жүргізушілерінің бірі, Иран парламентінің спикері Мұхаммед Багер Ғалибафтың соңғы мәлімдемесі осыны тағы бір мәрте көрсетті. Ол АҚШ-пен келіссөздерде Иран ешқандай ымыраға бармайтынын ашық айтты. Бұл мәлімдеме аймақтағы геосаяси жағдайдың әлі де күрделі екенін аңғартады, деп хабарлайды ult.kz.
Reuters агенттігінің мәліметінше, Ғалибаф бұл сөзді Пәкістан армиясының басшысы Асим Мунирмен кездесуі кезінде айтқан. Кездесу Тегеранда өтті. Иран тарапы АҚШ-ты «сенімсіз әріптес» деп атап, Вашингтонмен келіссөздер жүргізу қиын екенін мәлімдеген. Тегеранның ұстанымы бойынша, Иран өзінің ұлттық мүддесі мен құқықтарынан бас тартпайды.
Соңғы апталардағы қақтығыстардан кейін Парсы шығанағындағы ахуал әлемдік экономикаға да әсер ете бастады. Әсіресе, Ормуз бұғазы төңірегіндегі жағдай халықаралық нарықты алаңдатып отыр. Бұл бұғаз арқылы әлемдегі мұнай тасымалының үлкен бөлігі өтеді. Соғыс кезінде теңіз жолдарының жабылуы мұнай бағасының құбылуына, логистикалық тізбектердің бұзылуына және энергетикалық нарықтағы тұрақсыздыққа себеп болды.
Қазір Пәкістан араағайындық жасап, Иран мен АҚШ арасындағы диалогты жандандыруға тырысып жатыр. Reuters дерегінде Исламабадтың арнайы дипломатиялық бастама көтергені айтылады. Пәкістан билігі екі ел арасындағы қайшылықтарды азайтып, келіссөз үстеліне қайта отырғызуды көздейді. Бұл жерде Пәкістан өзін тек көрші мемлекет емес, аймақтағы тұрақтылыққа мүдделі ойыншы ретінде көрсетіп отыр.
Иран мемлекеттік телеарналарының хабарлауынша, Асим Мунир Иран президенті Масуд Пезешкианмен де кездескен. Кездесуге Иранның сыртқы істер министрі Аббас Аракчи қатысқан. Тараптар 14 тармақтан тұратын арнайы құжатты талқылаған. Иран бұл құжатты болашақ келіссөздердің негізгі базасы ретінде қарастырып отыр.
Ғалибаф өз сөзінде Иранның әскери әлеуеті әлсіреген жоқ деп мәлімдеді. Оның айтуынша, уақытша бітім кезінде Иран қарулы күштері қайта күшейіп үлгерген. Ол тіпті АҚШ соғысты қайта бастайтын болса, оның салдары бұрынғыдан да ауыр болатынын ескерткен.
Бұл мәлімдемелердің астарында бірнеше маңызды фактор жатыр. Біріншіден, Иран өзінің ядролық бағдарламасына қатысты қысымды қабылдағысы келмейді. Reuters жазуынша, Тегеран әлі күнге дейін жоғары деңгейде байытылған уран қорын сақтап отыр. Сонымен бірге, Иран дрон, зымыран және аймақтағы прокси күштер арқылы өзінің әскери ықпалын жоғалтпағанын көрсеткісі келеді.
Екіншіден, АҚШ пен Израиль Иранның әскери мүмкіндігін шектеуді негізгі мақсаттарының бірі деп санайды. Сондықтан келіссөздердегі негізгі тартыс ядролық бағдарлама ғана емес, аймақтық ықпал мәселесіне де байланысты болып отыр.
АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио келіссөздерде белгілі бір ілгерілеу бар екенін айтқанымен, «айырмашылықтар әлі де терең» екенін мойындады. Бұл Вашингтон мен Тегеран арасындағы дипломатиялық көпірдің әлі де әлсіз екенін білдіреді.
Сарапшылардың пікірінше, қазіргі жағдай — уақытша тыныштық қана. Себебі Таяу Шығыстағы күш балансы түбегейлі өзгерген жоқ. Иран да, АҚШ та өз позицияларынан толықтай шегінуге дайын емес. Ал Ормуз бұғазы сияқты стратегиялық аймақтардағы кез келген шиеленіс мұнай бағасына ғана емес, бүкіл әлем экономикасына әсер етуі мүмкін.
Қазір әлем Иран мен АҚШ арасындағы келіссөздердің қалай өрбитінін жіті бақылап отыр. Өйткені бұл тек екі елдің мәселесі емес. Бұл — энергетика, қауіпсіздік және жаңа геосаяси тәртіпке қатысты үлкен ойынның бір бөлігі.
