07 сәу, 2026 сағат 18:28

Алматы — құрлықтың шахмат жүрегі: World Schools Team Championship 2026-ның Азиялық кезеңі басталды

Фото: ұйымдастырушылардан

2026 жылғы 7–10 сәуір аралығында Алматы Азияның басты шахмат орталығына айналып, жаңа жаһандық циклге старт берді. Мұнда FIDE және Халықаралық мектеп шахмат федерациясы (ISCF) ұйымдастырып, Freedom Holding Corp. бас серіктестігімен өткізіліп жатқан World Schools Team Championship 2026-ның Азиялық континенттік кезеңі басталды. Бұл форматтағы турнир тарихта тұңғыш рет өткізілуде.

2026 жылы төрт құрлық — Африка, Америка, Азия және Еуропа — өз іріктеу кезеңдерін өткізеді. Әр құрлықтың жеңімпаздары желтоқсанда Гранд-финалда кездесіп, мектеп командалары арасындағы әлем чемпионы атағын сарапқа салады. Алматы бүкіл циклге старт беріп, 2026 жылды ашты.

FIDE және ISCF 2026 жылды Білім берудегі шахмат жылы деп жариялады. Бұл — шахматтың сыни ойлау, стратегия, зейін шоғырландыру, есте сақтау, тәртіп және командалық жұмыс дағдыларын дамытудағы рөлін атап өтетін жаһандық бастама.

Халықаралық шахмат федерациясының (FIDE) президенті Аркадий Дворкович турнир қатысушыларына видео үндеуінде былай деді:

«Біздің мақсатымыз қарапайым: шахматты әлемнің барлық мектептеріне енгізу. Біз мемлекеттік органдардың өкілдерімен кездесеміз, халықаралық ұйымдармен ынтымақтасамыз, мектеп турнирлерін және конференциялар өткіземіз. Шахмат — бұл жай ойын емес, оқыту мен тұлғалық дамудың маңызды құралы. Алматыдағы жарыс — жай кезең емес. Мұнда білім беру воркшоптары мен мастер-класстар да өтеді. Осы мүмкіндіктерді толық пайдалануларыңызға үміттенемін!»

Қазір FIDE президенті Аркадий Дворкович Кипрде — әлемдік шахмат күнтізбесіндегі ең беделді турнирлердің бірі — 2026 жылғы Претенденттер турнирінде. Онда әлемдік шахмат жұлдыздары әлем чемпионына қарсы шығу құқығы үшін күресуде. Олардың қатарында қазақстандық Бибісара Асаубаева да бар. Ал Алматыда Тимур Турлов мектеп командалары арасындағы әлем чемпионатының Азиялық кезеңін ашты — болашақ әлемдік шахмат жұлдыздары дүниеге келетін турнирді.

Қазақстан Республикасының Президенті шахматты мектеп біліміне енгізуге ерекше мән береді және оны интеллектуалды ұлт қалыптастырудың маңызды құралы ретінде қарастырады.

Азиялық кезеңді Халықаралық шахмат федерациясы (FIDE), Қазақстан Республикасы туризм және спорт министрлігі, Алматы қаласы әкімдігі, Халықаралық мектеп шахмат федерациясы (ISCF) және Қазақстан шахмат федерациясы ұйымдастыруда. Қазақстан шахмат федерациясының президенті Тимур Турлов атап өткендей:

«Қазақстанның жаһандық мектеп шахмат маусымын ашуы кездейсоқ емес. Соңғы үш жылда біз шахматты ұлттық білім беру ортасының толыққанды элементіне айналдыратын жүйе құрдық. Өз әдістемесі, мұғалімдердің біліктілігі және тұрақты өңірлік желісі бар. Қазір аймақта мектеп шахматының мұндай жылдам дамуы жоқ деп ойлаймын. Президенттің қолдауының арқасында біз тек бастаманы іске қосып қана қоймай, Қазақстанның әрбір түкпіріне жеткіздік. Қазір мектептерде 60 мыңнан астам бала жүйелі түрде шахматпен айналысады және бұл көрсеткіш үздіксіз өсіп келеді. Біз оқушылар мен ата-аналар тарапынан нақты қызығушылықты көріп отырмыз, демек, бағдарламада әлеуметтік сұраныс пен ұзақ мерзімді даму әлеуеті бар. Сондықтан Әлем чемпионатының Азиялық кезеңінің Алматыда өтуі заңды құбылыс».

Нұрлан Әбдрахим – Алматы қаласы әкімінің орынбасары және Тимур Турлов – Мектеп шахматы халықаралық федерациясының және Kazchess ұйымының президенті алғашқы жүрісті жасады

Бүгін салтанатты ашылу рәсімі өтті. Одан кейін бірден алғашқы екі тур басталды. Барлығы 8 тур жоспарланған. Күн сайын екі турдан болады. Уақыт бақылауы — 45+10 (партияға 45 минут + әр жүріске 10 секунд қосылады). Жеңіс үшін команда 2 ұпай, тең ойын үшін 1 ұпай алады.

Турнирге 19 елден 26 мектеп командасы қатысуда:

Австралия
Бангладеш
Гонконг (Қытай)
Үндістан
Қазақстан
Қытай
Қырғызстан
Малайзия
Моңғолия
Непал
Жаңа Зеландия
Пәкістан
Ресей
Сингапур
Тәжікстан
Түрікменстан
Өзбекстан
Филиппин
Шри-Ланка

Барлық қатысушылар — 8–14 жас аралығындағы мектеп оқушылары. Командалар тек жалпы білім беретін мектептерді ұсынады. Шахмат академиялары, мамандандырылған клубтар және бірнеше мектептен жиналған құрамаларға қатысуға тыйым салынған. Әр команда төрт негізгі ойыншыдан және бір запас ойыншыдан тұрады.

Қазақстан үш мықты команданы ұсынуда:

Астаналық SEED Uniker School;
Алматылық №173 мектеп-лицей;
Алматылық РФМШ — 2025 жылғы әлем чемпионатының күміс жүлдегері ретінде құқық алды (құрам толық жаңартылды).

Негізгі жарыс бағдарламасынан бөлек, ұйымдастырушылар бай қосымша бағдарлама дайындады. Балаларға ойын-сауық мастер-класстары, ата-аналар мен жергілікті шахмат әуесқойларына жетекші тренерлер мен гроссмейстерлердің мастер-класстары өтеді. Мұғалімдер мен ата-аналарға арналған бөлек білім беру сессиялары ұйымдастырылады.

Ерекше орынды Duolingo India-мен бірлескен әлеуметтік жоба алады: ISCF Үндістанның әлеуметтік осал аудандарынан келген қыздар командасына Wild Card берді.

Бағдарлама көптеген жарқын оқиғаларға толы. Алматы қаласы әкімдігінің қолдауымен қатысушылар Балалар сарайына барады. Quantum Chess көрсетілімдері мен интерактивті аймақ жұмыс істейді. 9 сәуірде сағат 18:00-де QJ League және Footlab-пен бірлескен іс-шара — футбол орталығына экскурсия, бірлескен жаттығу және футболшылар мен шахматшылар арасындағы челлендж өтеді. Балалар ұлттық қазақ ойыны «Асық атумен» танысады: оның тарихы айтылып, өздері ойнап көреді. Сондай-ақ дәстүрлі қазақ тәттілерін дайындауға арналған кулинарлық мастер-класс өтеді.

FIDE-мен серіктестікте Халықаралық мектеп шахмат федерациясы «Chess in Education» гранттық бағдарламасы бойынша конкурс іске қосады. Конкурс өлшенетін нәтижесі бар білім беру модельдерін кеңейтуге бағытталған.

Іріктеу екі кезеңде өтеді: өтінімдерді қабылдаудан бастап жобаларды терең бағалауға дейін. Жеңімпаздар 2026 жылғы желтоқсандағы Гранд-финалда жарияланады.

Мектептегі шахмат — бүгін интеллектуалды ұлт қалыптастырудың нақты құралы. Ол балаларды қысым жағдайында шешім қабылдауға, командалық жұмысқа және өз әрекеттерінің салдарын бірнеше жүріс алға көруге үйретеді. Қазақстанда бұл бағыт ең жоғары деңгейде қолдау тауып отыр. Нәтижелер қазірдің өзінде көрінеді:

«Білім берудегі шахмат» бағдарламасы елеулі нәтижеге жетті. 2025 жылы «Шахмат негіздері» пәні 20 өңірдегі 1500-ден астам мектепте енгізілді. Бұл 2027 жылға дейінгі кешенді жоспардың KPI-ін (1400 мектеп) мерзімінен бұрын асыра орындады. Бағдарламаға 60 мыңнан астам оқушы қатысады. Шахмат оқыту әдістемесінен 20 өңірден 2500 педагог біліктілік арттырды.

7 педагогикалық жоғары оқу орнында «Шахмат педагоги» қосымша minor бағдарламасы іске қосылды, 2025–2026 оқу жылында 5 жоғары оқу орнында 204 студент оқып жатыр. Мектептер үшін 1 және 2 сынып мұғалімдеріне арналған қазақ және орыс тілдеріндегі онлайн-курстар жазылды.

«Білім берудегі шахмат» бағдарламасы жаңа оқыту мәдениетін қалыптастыруда, мұнда шахмат балаларға ақылдырақ, сенімдірек және табысты болуға көмектеседі. Жыл сайын бұл бағытқа қызығушылық артып, шахматтың білім беру құралы ретіндегі тиімділігін растап отыр.

«Қазақстан» қонақүйі World Schools Team Championship 2026-ның Азиялық континенттік кезеңі үшін кездейсоқ таңдалған жоқ. Заилий Алатауының қарлы шыңдарына көз тігетін аты аңызға айналған ғимарат ерекше атмосфера тудырады. Мұнда балалар тек жарысып қана қоймай, дос болады, әртүрлі елдердің мәдениетімен танысады және үлкен халықаралық қауымдастықтың бір бөлігі ретінде сезінеді. Турнир спортты, білім беруді және мәдениетті біріктіреді. Ол шахмат құрлықтар арасындағы нағыз көпір бола алатынын көрсетеді.
Турнирдің Алматыда өтуі Алматы қаласы әкімдігі мен Алматы қаласы Спорт басқармасының жүйелі қолдауының арқасында мүмкін болды. Олар қаланы халықаралық интеллектуалды спорт орталығы және әлемдік деңгейдегі ірі жарыстардың алаңы ретінде тұрақты дамытуда.

Алматы жас шахматшыларды қарсы алуға және шахмат құрлықтарды біріктіріп, интеллектуалды мереке сыйлайтынын көрсетуге дайын. Бұл жай турнир емес. Бұл балалар ойнайтын, үйренетін, дос болатын және үлкен өмірге алғашқы қадамдарын жасайтын фестиваль. Мұнда тақтадағы әр жүріс жаңа көкжиектер ашуы мүмкін — тек шахматта ғана емес, өмірде де.