#
#
Жұма 10/04/2020

«Шала қазақ» деген атау қазаққа қалай сіңді?

  • 22.08.2017
  • 23
  • 3410

Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы шартты атаумен «Шала қазақ» атты толықметражды көркем фильм түсіруді бастап кетті. Режиссері – Төлеген Байтүкенов. Фильм Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің тапсырысы бойынша түсірілмек. 

«Бұл фильм адамның тағдыры мен міндеттелген парызын орындау туралы. Картинаның желісінде адам табиғатына тән ынжықтық пен азғындауға құмартып тұратын қасиеті болса-дағы, оған бой ал­дыр­май, өз таңдауына және өзінің аза­маттық борышына адал болып қалған жанның өмірі көрсетіледі» дейді режиссер Төлеген Байтүкенов.

«Шала қазақ» фильмі – режиссердің алғашқы жұмысы. Бұған дейін Төлеген Байтүкенов «Супер Баха» атты комедияның сценарийін жазуға атсалысқан екен. Одан бөлек, «Тұшпара және Рахманинов» атты қысқаметражды фильм түсірген. «Шала қазақтың» да сценарийін автордың өзі жаз­ған. Алматы облысы, Қапшағай қаласынан 40 шақырым жерде орналасқан Бригадир ауылында түсірілім жұмыстары басталды.

Сценарий желісіне сүйенсек, «өрке­ниеттен тыс қалған» (сценарий авторлары­ның пікірінше) ауылдың бірінде учаскелік полицей ауылды басып алған қылмыс­кер­лермен айқасады. Ұрланған құнды заттарға толы жүк көлігі осы ауылда сынып қал­ғандықтан, қылмыскерлер жүк қоймасын іздеп, осы маңда тоқтауға мәжбүр болады. Олар екі күннің ішінде жерге көмілген бағалы жүктерін қазып алып, ешкімге зиян келтірмей ауылдан қашып кетуді көздейді. Алайда қылмыскерлердің бұл жоспары іске аспай қалып, ауыл тұрғындарына күш жұмсайды. Тек ауылдың учаскелік полицейі қылмыскерлерге төтеп беріп, өзінің борышын соңына дейін өтейді.

Бүгінгі заманның қаһарманы – ауыл учаскелік полицейі. Қаһарман полицей болса, бұл жердегі «шала қазақ» кім? Таза қазақ ауылында қызмет істейтін полиция қызметкерінің қазақша білмеуі мүмкін емес нәрсе ғой. Жалпы қазақты «таза қазақ» және «шала қазақ» деп бөлу қайдан шықты? Фильмнің атауын (шартты атауы болса да) «Шала қазақ» деп алу қаншалықты қажет?

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев мемлекеттік тілді білмейтін қазақ ұлтының өкілдерін «шала қазақ» деп атау­ды тоқтатуды талап еткені белгілі. «Қа­зақтардың өзінің ішінде қазақ тілін біл­мейтіндер бар, оны өздеріңіз де білесіз­дер. Оған олар кінәлі емес, себебі олардың әке-шешелері орыс тілді ортада өскен. Сон­дықтан оларды шала қазақтар деп ата­мау керек. Біз бәріміз де қазақпыз» деген еді.

«Шала қазақ» деген ұғымды біз өзіміз бойға сіңіріп алдық. Әйтпесе, «шала орыс», «шала өзбек», «шала қырғыз» көрген жоқпыз ғой. Дана халқымыздың «су басынан тынады» дейтін ғажап сөзі бар. Замана дертімен еріксіз лайланған ана тілімізді бастапқы табиғи мөлдір судай қалпына түсіру үшін шешуші әрекетті балабақша мен мектептердегі тіл мәсе­лесінен бастау, яғни сөйлеу ортасын қазақыландырудан бастау – ең шешуші мәселеге айналуы тиіс еді. Тіл білмейтін қазақты «шала», «ада» деп өзектен теппей, құшағымызға тартуымыз керек. Батыл әрекет ететін уақыт баяғыда жеткен. Оған қолбайлау боп отырған ешкім де жоқ.

Қазақ тілінің түсіндірме сөздігінде «шала» сөзінің бірнеше мағынасы бар екенін талдап көрсетеді. Мәселен, бірін­ші­ден, отынның толық жанып бітпеген қал­дығы. Екіншіден, артына шала байлады – соңынан сөз ерді, өсекке таңды. Үшін­шіден, пісіп жетілмеген, шикі дүниені шала деп атайды.. Тағы бір мысал, шала байыды, шала бүлінді дейміз. Яғни болар-болмас олжаға кенеліп мәз болған адамды, болмаса күйіп-піскен, әлекке түскен жанды солай дейміз. Шала сауатты десек, сауаты төмен адамдарды айтқан боламыз. «Шала қазақ» деген ұғымды қазақ тілінің түсіндірме сөздігінен кездестірген жоқпыз. Демек, мұны айналымға енгізген де өзіміз. Біз қазір ұлт бірлігі туралы жиі айтамыз. Ұлт бірлігі проблемасын қозғамас бұрын ұғым­ды түзеп алуымыз қажет емес пе?

Жазушы Дидахмет Әшімханұлының: «Осыдан бір ай бұрын Пекинде болдым. Лу Синьнің музейін арнайы іздеп бардым. Лу Синь – дәрігер болған адам. Жапонияда жүргенде аядай ғана жапондардың самсаған қытайға оқ жаудырғанын көреді де, ойға батады. «Дәрігер болсам, ең арысы 100 адамды емдермін. Миллиондаған қытайды қалай емдеуге болады?» деп бас қатырады. Ақыры халқын сөзбен емдеуге бет бай­лайды. Лу Синь саналы түрде жазушылыққа бет бұрған адам» дегені бар-ды.

Ұлтты емдеудің жолы – сөз. «Жақсы сөз – жан семіртеді». Қазақшаны бұрап сөй­лей­тіндердің бәрін «шала қазақ» деп бұра тар­та берсек, не болғанымыз? Түрік жұртын бірік­тіруге шақырған Мұстафа Кемал Ата­түріктің «Түріктің түріктен басқа досы жоқ» деген аталы сөзі бар. Ендеше, қазақтың да қазақтан басқа досы жоқ. Президентіміз Н.Назарбаев «Қа­зақстан – 2050» Стра­те­гия­сы: бір халық – бір ел – бір тағдыр» де­ген атау­мен аталуын былайша айтып өткен бо­ла­тын. «Бір халық – бұл барлығымыз үшін ор­тақ ұлттық мүдделер. Бір ел – бұл бар­лы­ғы­мыз үшін ортақ Отан. Бір тағдыр – бұл біз бір­ге жүріп өткен қиындықтар мен жеңіс­тер!»

«Бір ел – бір халық – бір тағдыр» ұғы­мы­ның астында тоғысқан қазақтың «шала қазақ», «ада қазақ» болып бөлінуінің еш жөні жоқ. Сабыр Адайша айтқанда, «әр қазақ – менің жалғызым»… Сондықтан әлі де болса, кино атауын өзгертудің амалын жа­сау керек. Көрермен тартамыз, қаражат тү­сі­реміз дейтін пиғыл үстем болса, мемле­кет­­ке атын беріп отырған ұлты­мыздың қа­дір-қасиетін көз алдымызда таптағандай боламыз.

Қазақ атын аяққа таптап отыра береміз бе, сонда?!.

Гүлзина БЕКТАС,

"Айқын" газеті

23 пікір

  • ThomasUnedeLNСейсенбі, 29.08.2017

    http://bit.ly/2v1PlgM - Глобальная криптовалютная биржа с низкими комиссиями
    Надоели накладные расходы по биржевым операциям?
    http://bit.ly/2v1PlgM - WCX даст Вам все то-же, что и другие, но при меньших в 10 раз комиссиях.

  • NataliesnulKSLДүйсенбі, 25.09.2017

    This message is posted here using XRumer + XEvil 3.0
    XEvil 3.0 is a revolutionary application that can bypass almost any anti-botnet protection.
    Captcha Recognition Google, Facebook, Yandex, VKontakte, Captcha Com and over 8.4 million other types!
    You read this - it means it works! ;)
    Details on the official website of XEvil.Net, there is a free demo version.

  • RobertgredsIGСейсенбі, 26.09.2017

    <a href=http://abcinform.org/msurvival-rates/>survival rates</a>
    http://abcinform.org/msurvival-rates/ - Buy Viagra
    Viagra - abcinform.org/msurvival-rates/

  • BrentSareeVBСейсенбі, 26.09.2017

    <a href=http://abcinform.org/msurvival-rates>mesothelioma survival rates</a>
    http://abcinform.org/msurvival-rates - Mesothelioma survival rates
    Survival rates - abcinform.org/msurvival-rates

  • JosephmafZWСейсенбі, 26.09.2017

    <a href=http://abcinform.org/str-sett-com/>Structured settlement annuity companies</a>
    http://abcinform.org/str-sett-com/ - Structured settlement annuity companies
    Structured settlements annuities - abcinform.org/str-sett-com/

  • ArnoldfeesyMACәрсенбі, 27.09.2017

    <a href=http://abcinform.org/board-production/>Circuit board production</a>
    http://abcinform.org/board-production/ - Circuit board production
    Types of circuit board - abcinform.org/board-production/

  • Флор Cәрсенбі, 04.10.2017

    Отправились в отпуск, и заболел малыш, а средств мало. Просто получили займ онлайн, на карту пришли денюжка моментально. Отдали спустя недельку уже дома. Никаких справок или поручителей. Нужен только лишь телефон и кредитка с которой можно забрать всю ссуду буквально через несколько минут после утверждения заявки.
    Выручали подобные быстрые наличные и соседей, когда знакомому необходимо было немедленно оплатить экзамен. Никому не надо объяснять, унижаться и выпрашивать. Сам подбираешь сумму и период отдачи. <a href=https://goo.gl/HQvoPM>Советую всем</a>, кто очутился в непростой ситуации.

  • WalterLoaftTZБейсенбі, 05.10.2017

    <a href=http://dom-48.ru/hot-shapers/losini-dlya-pohudeniya-hot-shapers-tula.html>лосины для похудения hot shapers тула</a>

    Усиливают потоотделение в 4 раза
    У вас уменьшатся объемы в ненужных местах, а мышцы станут более рельефными.

    Изготовлены из ткани NEOTEX
    Её внутренний слой усиливает работу потовых желез, наружный - впитывает пот, не давая ткани промокать.

    Комфортны в повседневной жизни
    Они не заметны под одеждой, не пропускают пот и не оставляют следов на теле.

    Читать полностью <a href=http://dom-48.ru/hot-shapers/hot-shapers-otzivi-cheboksari.html>hot shapers отзывы чебоксары</a>

    http://dom-48.ru/hot-shapers/shtani-hot-shapers-astrahan.html
    <a href="http://dom-48.ru/hot-shapers/top-hot-shapers-cheboksari.html">топ hot shapers чебоксары</a>

  • SlavaVxcHLЖұма, 06.10.2017

    Oh God. I don't know what to do as I have tons of work to do next week summer. Plus the university exams are close, it will be a hell. I am already being anxious maybe I should <a href=http://firmgains.com/drugs/zolpidem-controlled-substance>site</a> to calm down a little bit. Hopefully it will all go well. Wish me luck.

  • AlysonOvuPKДүйсенбі, 09.10.2017

    Oh Heavens. I don't know what to do as I have a lot of of work to do next week month. Plus the university exams are coming, it will be a disaster. I am already freaking out maybe I should <a href=https://www.snowdonrailway.co.uk/phpunit/how-does-tramadol-work>website</a> to calm down a little bit. Hopefully it will all go well. Wish me luck.

  • PeterGopKQДүйсенбі, 09.10.2017

    <a href=http://writepapersonline.org>college essay for admission</a>

    http://writepapersonline.org

  • DanielHawPWСейсенбі, 10.10.2017

    [url=http://dom-48.ru/hot-shapers/hot-shapers-ekaterinburg-petropavlovsk-kamchatskiy.html]hot shapers екатеринбург петропавловск-камчатский[/url]

    Усиливают потоотделение в 4 раза
    У вас уменьшатся объемы в ненужных местах, а мышцы станут более рельефными.

    Изготовлены из ткани NEOTEX
    Её внутренний слой усиливает работу потовых желез, наружный - впитывает пот, не давая ткани промокать.

    Комфортны в повседневной жизни
    Они не заметны под одеждой, не пропускают пот и не оставляют следов на теле.

    Читать полностью [url=http://dom-48.ru/hot-shapers/poyas-hot-shapers-otzivi-pokupateley-moskva.html]пояс hot shapers отзывы покупателей москва[/url]

    http://dom-48.ru/hot-shapers/poyas-dlya-pohudeniya-hot-shapers-razmeri-omsk.html
    <a href="http://dom-48.ru/hot-shapers/hot-shapers-zakazat-naberezhnie-chelni.html">hot shapers заказать набережные челны</a>

  • AlysonPvnPKCәрсенбі, 11.10.2017

    https://foursquare.com/user/451849618

  • AlysonKkkPKCәрсенбі, 18.10.2017

    https://www.reddit.com/r/SEO/comments/74ubzu/buying_soma_online/

  • MIAIrcGCCәрсенбі, 18.10.2017

    http://www.bookmarkinglists.com/story.php?title=online-pharmacy-available-drugs-for-everyone-rx-info-center-the-only-pharmacy-selling-tablets-without-prescriptions

  • BethanyFhvUSСенбі, 21.10.2017

    My friend and I went camping the other day. It was a tiring experience, as he wouldn't let me sleep all night. He kept talking about random stuff and complained about his sleeplessness. I totally told him to <a href=http://www51.zippyshare.com/v/iwmyWo2U/file.html>read more</a> and deal with it.

  • AlysonWjtPKЖексенбі, 22.10.2017

    https://issuu.com/zlatanibrahimovic7/stacks/45774b4ef2c64107beea97a37816c2c9

  • AlysonHjrPKCәрсенбі, 25.10.2017

    https://www.reddit.com/r/SEO/comments/74uyx4/rxinfocentercom/

  • BethanyBqkUSЖұма, 27.10.2017

    Oh Lord. I don't know what to do as I have a lot of of work to do next week month. Plus the university exams are coming, it will be a hell. I am already freaking out maybe I should <a href=https://www.last.fm/user/yeppi4>Contact</a> to calm down a little bit. Hopefully it will all go well. Wish me luck.

  • AlysonOnoPKЖексенбі, 29.10.2017

    http://neptune.blackplanet.com/Cyrus887/message/13666405

  • BethanyAwrUSДүйсенбі, 30.10.2017

    Hi everyone! Lately I have been struggling with a lot of Problems. Friends and doctors keep telling me I should consider taking meds, so I may as well <a href=http://www.mcvj.com/profile/kandiceedgl>interaction</a> and see how it goes. Problem is, I haven't taken it for a while, and don't wanna get back to it, we'll see how it goes.

  • ElvaTnwQCCәрсенбі, 15.11.2017

    Hey guys!!!
    designs and builds specialty lines of lead oxide production equipment, material handling systems, battery related process machinery, parts, and accessories for the battery, pigment, glass, and chemical industries. http://techbasys.com offers technical application and engineering services to help the customer acheive maximum benefit from their equipment and manufacturing processes.

  • BethanyMzxUSCәрсенбі, 15.11.2017

    Hey everyone! Lately I have been fighting with a lot of challenges. Friends and doctors keep telling me I should consider taking medicine, so I may as well <a href=https://buyklonopinonline.tumblr.com/>this</a> and see how it goes. Problem is, I haven't taken it for a while, and don't wanna get back to it, we'll see how it goes.

Пікір қалдыру

Чтобы оставлять комментарий нужно зарегистрироваться или авторизироваться

Маңызды мақалалар

БАННЕР

Аймақтар жаңалықтары

Басқа да мақалалар