#
#
Сенбі 16/12/2017

Ғалым Боқаш. "Әдебиет туралы соңғы пікірталасқа қосарым..."

  • 11.08.2017
  • 43
  • 1847

Ақын-жазушыны "адам жанының инженері" деп атап, шығармашылық демалысқа жіберіп, пәтер бөліп, қаламақы төлеп, жеке шығармашылығын бюджет қаржыландыратын мамандық қылып, коммунистік мораль мен идеология насихатшыларына айналдырған совет режимі енді қайтып келмейді, "балдар". Ақын-жазушылық мамандық та емес, күнкөріс кәсібі де емес, идеология құралы да емес, билік өкілдері бір-жерден екінші жерге оп-оңай көшіріп ала қоятын, я қуып жібере салатын ләппай қызметкер де емес. Бұл - сөз шеберінің таланты ұшталған сайын, қабілеті күшейген сайын, білімі тереңдеген сайын негізгі мамандығы мен негізгі кәсібін ығыстырып шығарып, табиғи түрде һәм шабыттың, һәм күнкөрістің сарқылмас көзіне айналатын, ең бастысы әлгі шеберге тәуелсіздік сыйлайтын еркін шығармашылық. Саяси-экономикалық, әлеуметтік-мәдени ерекшеліктері бөлектеу болса да, "жақсымен салыстырып, жақсыға ұмтылу" принципімен Батыстағы өз замандастарымызды мысал етейін.

Мәселен, Зэди Смит. Ұлыбританияның қазіргі ең әйгілі жас жазушыларының бірі. Әкесі - ағылшын, шешесі - ямайкалық. Лондонның солтүстік-батыс ауданындағы жұпыны жалдамалы үйде бой жетті. 14 жасында ата-анасы ажырасып, мигрант шешесімен қалып қойды. Жекеменшік бай коллеждерде емес, қарапайым мемлекеттік бастауыш һәм орта мектептерде оқыды. Бірақ таланттың аты - талант. Кембридж университетіне өз күшімен түсті. Әйгілі "Маржан тіс" романын сол университетте үздік оқып жүріп жазып тастады. Әлемдік әдебиет деңгейінде сенсацияға айналды. Бірден байлық біткен жоқ. "Талантты жазушымын, Лондон мэриясы пәтер сыйламады, Ұлыбритания үкіметі "Дарын" сыйлығын бермеді" деп ішіп кетпеді. Содан кейінгі қаншама жүлде алған романдарын негізгі мамандығы әдебиеттану бойынша университеттерде сабақ беріп жүріп, қолы сәл қалт екен бос уақыттарында жазып шықты. Мінеки, ашып көрсетейін:

"Қолтаңба бергіш" романын Лондондағы заманауи өнер институтында және Гарвард университетінде дәріс оқып жүріп жазды. "Сұлулық" романын Колумбия және Нью-Йорк университеттерінде сабақ беріп жүріп, "Солтүстік-Батыс" романын "Харперс" әдеби шолу журналында жұмыс істеп жүріп жазды. Былтыр "Әткеншек заман" романын бітірді. Әрбір романы - кейіпкерлердің психологиясын, әлеуметтік ортасын, тарихи кезеңін, түрлі мамандығын сипаттау тереңдігі бойынша жеке бір докторлық еңбекке татиды. Мысалы, "Маржан тістегі" Ұлыбританияға көшкен бангладештік мұсылман отбасының говоры мен туыстық қарым-қатынасын сипаттауын оқып отырып, автордың өзіне жат діни һәм әлеуметтік ортаны тану тәсіліне, ғажайып диалогтарына қайран қалдым. Көркем шығарманың кейіпкерлері мен сюжеті ойдан шығарылған болуы мүмкін, бірақ көркем жазу техникасы - шахмат ережесі сияқты ғасырлар бойы қалыптасқан һәм үздіксіз жетіліп жатқан ғылым. Сол ғылымның академигіне айналған ақын-жазушы ғана шығармашылығы асырайтын деңгейге шыға алады. Мұндай әлемдік ауқымдағы шынайы сөз шеберіне айналудың шарттары көп. Меніңше, ең маңыздылары - тума талант (сергек һәм азат ақыл, терең зейін мен байқағыштық қабілеті), кең дүниетаным (әлемді мейілінше кезу, әрқилы тілдік, діндік, мәдени, саяси, экономикалық ортада тұрмыс кешіп көру), академиялық білім (тыңғылықты теориялық дайындық) және өз жанын жалаңаштай алу қабілеті (саяси-діни көзқарасқа, табуға тәуелді болмау, мысалы, өзін "Дьявол" әңгімесінде аямай сойған Толстой сияқты; Леонардо да Винчи мінсіз мүсін жасап, дәл сурет салу үшін қалай мәйіт жіліктесе, мықты жазушы шынайы образдар тудыру үшін тура солай өз мінезін әшкерелеп, табиғатын мүшелеп, барлық безін сылып шығады). Өзіне ғашық публицистер мен пропагандистер бұл бәсекеге шыдай алмайды. "Талантты жазушының қолымен я періште, я шайтан жазады, қалғандары өздері жазады" дейтін әзіл бекер айтылмаған.

Пост-советтік қоғамдағы шығармашылық өкілдерін "таланттарың ұшталмаған, академиялық білімдерің кем, шетел көрмегенсіңдер" деп сөгу, әлбетте, снобизм болар еді. Халқының саны аз, нарқының сатып алу қабілеті әлсіз, кеше ғана большевизмнің тырнағынан құтылған елдегі әдеби ортаның қазіргі сипаты да, дәл бүгінгі мұраты да бөлек екені сөзсіз. Бірақ, әлемдік көркем әдебиеттің шеберлік стандарттары ақын-жазушының өмір сүріп жатқан қоғамы мен режиміне қарай бейімделіп өзгермейді. Өз биігінде тұрады. Ал постсоветтік жас ақын-жазушылар - мемлекеттің шетелде оқуға, я өз елінде білім ұштауға бөліп жатқан азды-көпті бағдарламаларына қатысуға шамасы бар ең әлеуетті, алдыңғы қатарлы, көзі ашық топ. Шығармашылық еркіндікке, көркем әдебиет шеберлігіне жету құлшынысы күшті болса, тұрмыс қиындығын, я қызметіндегі цензураны сылтауратып бұлғалақтап жүріп алмауы керек. Құдайға шүкір, жылт еткен әрбір мүмкіндікті пайдаланып, сыртқа шығып, тіл үйреніп, қал-қадарынша аймақтық, батыстық әдеби орталарға ұмтылып жатқан қазақстандық замандастарым бар. Солардың талабы мен тәуекеліне сүйсінем.

Солай, іні-қарындастар, таланттарыңды қор қылмаңдар, білімдеріңді жетілдіріңдер, бірнеше тілде сайраңдар, "жеті қат жерден оңай басқыш болып" ұшыңдар әдебиет ғарышына, бір-бір шабыт періштесін табыңдар. Сосын жүресіңдер Зэди Смит құсап Лондонда оянып, Миланда түскі ас ішіп, Нью-Йорктегі әдеби кешке қатысып. Ал бағзы заманнан бері бір-бірінен көшіріп, "өздері жазып келе жатқан" режимшіл публицистердің, ессіз пропагандистердің һәм ұятсыз плагиаторлардың ұраншыл сөздеріне мән бермеңдер.

P.S. Әдебиет туралы пікірталасқа түскен тараптардың әлдебірін сөгіп, әлдебірін жақтап отырған жоқпын, сөзімді бәріне жалпылай арнап отырмын.

Ғалым Боқаштың фэйсбуктағы жазбасынан

43 пікір

  • проф. Совет-Хан Ғаббасұлы.Сенбі, 12.08.2017

    "Тектілер" - деп КІМДІ айтады ?.. 12. 08. 2017ж.

    Уәзір АДАЛ болса - ХАН әулие !
    Би ӘДІЛ болса - ХАН халықтың атасы!
    Би АЛАЯҚ болса - ХАН шайтанның шоқпары !

    "ТЕКТІЛЕР" - деп, халқы үшін, Елі мен Жері үшін, ӘДІЛДІК үшін құрбандыққа баратын азаматтарды атаған ?!.. ТЕКТІЛЕР - атақ, байлыққа - қызықпаған ! БИЛІК пен БАЙЛЫҚ қолында тұрса да... ӨЗ атына - Қала - Шаһар - Ауылды... немесе, ЖЕР, СУ, аттарын - МЕНІҢ есіміммен болсын !! - деп АЙТПАҒАН !!!..
    Мысал ға ; - ШЫҢҒЫСХАН - ӘЗ ЖӘНІБЕК - ӘМІР ТЕМІР КӨРЕГЕН - АЙҚАРАҚ КЕРЕЙ ХАН - ЕР ЖӘНІБЕК ХАН - ҚАСЫМ ХАН - ХАҚ НАЗАР ХАН - ТӘУЕКЕЛ ХАН - ӘЗ ТӘУКЕ ХАН - АБЫЛАЙ ХАН - мұндай ТЕКСІЗДІКТЕН аулақ болды. Әйтпесе, не істеймін десе де - қолдарында болды !!!.. Олар ЕЛ мүддесін - ЖЕКЕ мүддеден ЖОҒАРЫ қоя білген !!..
    Тарихымызда - Өз мүддесімен өткен - ХАНДАР да болған... бірақ өмірлерінің соңы ӨКСІКПЕН өткені ЕЛ аузында қалған !!.. БҰЛАР : - ХАН ТҰРСЫН - ЕСІМ ХАН - ӘБІЛҚАЙЫР ХАН - ЖӘҢГІР ХАН - ТЕЗЕК ТӨРЕ...тағы басқалар ?!.. - қайғылы ҚУ тіршілікпен аяқталды.


  • MaryaOnedsPXСенбі, 19.08.2017

    http://salexrumer.site/

    Absolutely NEW update of SEO/SMM software "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captcha solving of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another size-types of captchas,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other software.

    Interested? You can find a lot of impessive videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    Good luck ;)


    http://salexrumer.site/
    XRumer201708yy

  • MaryaOnedsPXСенбі, 19.08.2017

    http://xrumersale.site/

    Revolutional update of SEO/SMM package "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captcha recognition of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another subtypes of captchas,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM programms: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other software.

    Interested? You can find a lot of demo videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    Good luck ;)


    http://salexrumer.site/
    XRumer201708yy

  • MaryaOnedsPXСенбі, 19.08.2017

    http://xrumersale.site/

    Absolutely NEW update of SEO/SMM package "XRumer 16.0 + XEvil":
    captcha regignizing of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another types of captchas,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? There are a lot of impessive videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    Good luck ;)


    http://xrumersale.site/
    XRumer201708yy

  • MaryaOnedsPXЖексенбі, 20.08.2017

    http://salexrumer.site/

    Revolutional update of SEO/SMM software "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captchas breaking of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another types of captcha,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM programms: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? You can find a lot of introducing videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    See you later ;)


    http://salexrumer.site/
    XRumer201708yy

  • DerekJapPHЖексенбі, 20.08.2017

    h <a href= http://viagraicn.com/generic-viagra-usa >natural viagra alternative</a> asked
    character|[url=http://viagraicn.com/over-the-counter-viagra-substitute-walmart]viagra how it works[/url]
    what to expect when taking viagra for the first time

  • MelvinnetLIЖексенбі, 20.08.2017

    k <a href= http://erectionpillsvcl.com/is-viagra-a-controlled-substance >viagra vs cialis vs levitra</a> talked
    there|[url=http://erectionpillsvcl.com/cost-of-viagra-at-walmart]viagra effects on women[/url]
    what if a girl takes viagra

  • JacksonthotoDLЖексенбі, 20.08.2017

    x <a href= http://cialisxtl.com/free-cialis-samples >cialis for enlarged prostate</a> opinion
    passing|[url=http://cialisxtl.com/cialis-com]canadian cialis 5mg[/url]
    cialis and bph

  • MaryaOnedsPXЖексенбі, 20.08.2017

    http://salexrumer.site/

    Absolutely NEW update of SEO/SMM software "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captchas recognition of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another types of captchas,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM programms: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other software.

    Interested? There are a lot of demo videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    See you later!


    http://salexrumer.site/
    XRumer201708yy

  • DerekJapPHЖексенбі, 20.08.2017

    g <a href= http://viagraicn.com/viagra-porn >how to get viagra sample</a> does
    used|[url=http://viagraicn.com/what-happens-if-a-woman-takes-viagra]free viagra trial pack[/url]
    difference between cialis and viagra

  • MelvinnetLIЖексенбі, 20.08.2017

    h <a href= http://erectionpillsvcl.com/sofia-viagra >when to take viagra</a> real
    see|[url=http://erectionpillsvcl.com/does-blue-cross-cover-viagra]does viagra work[/url]
    generic name for viagra

  • MelvinnetLIДүйсенбі, 21.08.2017

    u <a href= http://erectionpillsvcl.com/how-to-get-viagra >buying viagra online legal</a> lady
    front|[url=http://erectionpillsvcl.com/what-is-the-cost-of-viagra]viagra side effects[/url]
    how do i get viagra

  • JacksonthotoDLДүйсенбі, 21.08.2017

    w <a href= http://cialisxtl.com/what-is-cialis >comprare cialis online</a> head
    everything|[url=http://cialisxtl.com/cialis-free-trial-once-per-year]cialis versus viagra[/url]
    daily cialis

  • DerekJapPHДүйсенбі, 21.08.2017

    x <a href= http://viagraicn.com/where-to-buy-viagra >when did viagra come out</a> cause
    tears|[url=http://viagraicn.com/cheap-viagra-for-sale]free sample viagra[/url]
    how to use viagra for first time

  • MelvinnetLIДүйсенбі, 21.08.2017

    l <a href= http://erectionpillsvcl.com/free-trial-of-viagra >online pharmacy viagra</a> town
    object|[url=http://erectionpillsvcl.com/do-you-need-prescription-for-viagra]viagra football commercial[/url]
    does viagra work for women

  • MaryaOnedsPXДүйсенбі, 21.08.2017

    http://xrumersale.site/

    Revolutional update of SEO/SMM software "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captchas solving of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another subtypes of captcha,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? There are a lot of introducing videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    See you later ;)


    http://salexrumer.site/
    XRumer201708yy

  • JacksonthotoDLДүйсенбі, 21.08.2017

    s <a href= http://cialisxtl.com/walmart-cialis-price >cialis order online</a> please
    youth|[url=http://cialisxtl.com/can-you-get-cialis-over-the-counter]what is better cialis or viagra[/url]
    cialis medicine

  • FrankieTuhCOДүйсенбі, 21.08.2017

    g <a href= http://canpharmacyyc.com >canada pharmacy</a> grave [url=http://canpharmacyyc.com]northwest pharmacy[/url] canada drugs

  • PatrickThupTDWДүйсенбі, 21.08.2017

    j <a href= http://modafinilyc.com >provigil generic</a> cousin [url=http://modafinilyc.com]modafinil cost[/url] buy provigil

  • JuliuswepOYДүйсенбі, 21.08.2017

    q <a href= http://cialisyc.com >tadalafil</a> woman [url=http://cialisyc.com]cialis online[/url] cialis online
    x <a href= http://prednisoneyc.com >buy prednisone</a> act [url=http://prednisoneyc.com]prednisone 10mg[/url] prednisone
    n <a href= http://paydayloansyc.com >payday loans online no credit check</a> touched [url=http://paydayloansyc.com]payday loans no credit check[/url] payday loans online no credit check

  • ShannonBugUBСейсенбі, 22.08.2017

    c <a href= http://viagradnt.com >canadian pharmacy viagra</a> let q <a href= http://cialisdnt.com >buy cialis online</a> else h <a href= http://paydaydnt.com >fast payday loans</a> piece
    drew
    closed [url=http://viagradnt.com]buy viagra[/url] and [url=http://cialisdnt.com]buy cheap cialis[/url] alone [url=http://paydaydnt.com]payday loans direct lenders[/url]

  • TimothytopWOСейсенбі, 22.08.2017

    giving [url=http://viagradnt.com]buy generic viagra[/url] present [url=http://cialisdnt.com]cheap cialis online[/url] forth [url=http://paydaydnt.com]instant payday loans[/url]

  • ShannonBugUBСейсенбі, 22.08.2017

    d <a href= http://viagradnt.com >buy generic viagra</a> passion f <a href= http://cialisdnt.com >cheap cialis online</a> have m <a href= http://paydaydnt.com >instant payday loans</a> hard
    fast
    money [url=http://viagradnt.com]buy viagra[/url] right [url=http://cialisdnt.com]cialis coupon[/url] wanted [url=http://paydaydnt.com]payday loans online[/url]

  • TimothytopWOСейсенбі, 22.08.2017

    ever [url=http://viagradnt.com]viagra online[/url] speaking [url=http://cialisdnt.com]order cialis[/url] near [url=http://paydaydnt.com]payday loans no credit check[/url]

  • ShannonBugUBCәрсенбі, 23.08.2017

    c <a href= http://viagradnt.com >buy generic viagra</a> repeated t <a href= http://cialisdnt.com >cialis online</a> o'clock d <a href= http://paydaydnt.com >payday loans direct lenders</a> he's
    step
    me [url=http://viagradnt.com]viagra[/url] begin [url=http://cialisdnt.com]buy cheap cialis[/url] pardon [url=http://paydaydnt.com]payday loans direct lenders[/url]

  • TimothytopWOCәрсенбі, 23.08.2017

    liked [url=http://viagradnt.com]buy cheap viagra[/url] trust [url=http://cialisdnt.com]cheap cialis online[/url] kept [url=http://paydaydnt.com]fast payday loans[/url]

  • ScottVogTFCәрсенбі, 23.08.2017

    u <a href= http://viagradnt.com >viagra online</a> seemed o <a href= http://cialisdnt.com >cialis coupon</a> got x <a href= http://paydaydnt.com >instant payday loans</a> sea

Пікір қалдыру

БАННЕР

Аймақтар жаңалықтары

Басқа да мақалалар