#
#
Жұма 18/08/2017

Есенғали Раушанов: "Ата қоныс дегенім – ар-намысым"

  • 04.08.2017
  • 25
  • 1993

Мемлекеттік сыйлықтың иегері, белгілі ақын Есенғали Раушанов биыл мерейлі 60 жасқа толады. Атаулы датаға орай 16 тамыз күні Астана қаласында арнайы кеш өтпек. Өлең кеші туралы жақын күндері толығырақ хабарланады. Ал, бүгін біз ақынның "Амал деген айыңыз..." атты жаңа кітабынан бір топтама ұсынуды жөн көрдік. Кітап алдағы уақытта жарық көрмек.

* * * 

Амал деген айыңыз – жаңбырлы ай бұл, 
Жаңбырлы ай бұл – жылаулы тағдырдай бір. 
Мен риза жылаулы тағдырыма, 
Өтіп жатқан шөлімді қандырмай бір. 

Амал деген айыңыз – мына келген, 
Күн қабағын ашар ма сұрағанмен, 
Жаңбыр кешіп жүгірген балалық-ай, 
Құлыншақтай құлдырлап құба белден. 

Иен дала жаңбырмен жуынғанда, 
Ен салатын ауылда құлындарға. 
Құлағынан қан саулап қасқа құлын, 
Дірілдейді, қорқады қыбырларға. 

Құлағынан қан аққан құлын дене, 
Кетпей қойды көзімнен бүгін неге. 
Кісінейтін сияқты қыр астында ол, 
Сатырлаған нөсердің үнін бөле. 

Осы менің тағдырым неге бұлай, 
Көз алдыма кіл жетім келеді ұдай, 
Өңірімде шынымен аз болды ма? 
Өрен жүйрік, шоң мен би, өрелі бай. 

Көз алдымда сай-сайдан өрген елес, 
Көш, көш бұлт, елесті өңгере көш. 
Не бар сонша бүлінген – амал келді. 
Амал келіп жылап тұр – ол мен емес, 
Жылай берсін! 

* * * 

…Содан кейін жаңбыр жауа бастады, 
Көкте бұлттар жошы ұрып. 
Жылап тұрды Алматының аспаны. 
Екеумізге қосылып. 

Жауды жаңбыр – ақ тамшылар секіріп, 
Сөне берді отты үміт, 
Сізбен бірге бара жатты Өтірік, 
“Бақытты бол” деп күліп. 

Бұрын оны көрмесем де таныдым, 
Суық екен күлгені. 
Алдында әлі кездесерін тағы мың, 
Бала жүрек білмеді. 

Бала жүрек қалды езіліп ұядай, 
Құлап түскен ағаштан. 
Қапияда тамып кеткен сиядай, 
Кітабына жаңа ашқан. 

Жүре берді сол өтірік жайылып, 
Ғадауат боп біз сорға. 
Ол не тапты сізді менен айырып, 
Не таптыңыз сіз сонда? 

Бүгінде оны ұмыттыңыз, білем мен, 
Жаңбыр жасын төгеді. 
Көресіз бе, күз келіп тұр түнерген, 
Сүйем әлі мен оны. 

* * * 

Әжем аспанға қарайды. 
Ай қараңғы. 
“Жалғыз ұлдың сүйегі қайда қалды?!” 
“Мен де айырылғам ботамнан” дегенді айтып, 
Адасқақ нар боздайды сайдан арғы. 

Жаңбырсыз жаз, көл құрғап, көнек кепкен, 
Құдық жақта құлын-ау шелек тепкен, 
Жарық астау дүңк етті – құдай білед, 
Адасқақ нар оралды бөлек кеткен. 

Үйге кіріп сары тазы жылмаң қағып, 
Жата қалды бөстекке жылдам барып, 
Неге әжемнің жалғызы оралмайды, 
Біз ел жаққа көшпейміз құмнан нағып? 

Ай туады ақыры сарылдырып, 
Бәрін көріп жатырмын бәрін біліп. 
Әжем келіп иіскейді, жасын тиып, 
Жадыраймын қайтадан жаным кіріп. 

Өтті менің бал күнім жұлынбай-ақ, 
Әжемді аяп, нарды аяп, құлынды аяп, 
Жар басында жарбиып мұңаятым, 
Қиялыммен қызылдың құмын бояп. 

Мені аңсайтын не қалды – жал ма, сор ма? 
Өкінішті өткен шақ – ол да сонда. 
...Түннің исі болатын жұпары өзге, 
Сол иісті сағынам анда-санда. 

 
КЕМПІРҚОСАҚ 

Аялда, бір сәт аялда. 
Тыныстайыншы, саябыр тауын саяңда. 
Кемпірқосақ деп ат қойған саған кім екен, 
Кемпірі несі, қосағы несі, әй, Алла! 

Өгей қызына “Өлсін” деп ныспы бергендей, 
Аспан тұр марғау шеніне ғалам тең келмей. 
Айнама лайық әйбәт бір есім тапқанша, 
Өлермен бұлттар өрді де кетті өңмеңдей. 

Тасып сөйлемей, сасып сөйлеген астарлай, 
Заманнан қажып, бас ауған жаққа қашқанда-ай, 
Саяси баспана сұрасам ба деп жүруші ем, 
Сенің де жылың белгілі болды, Аспан-бай. 

* * * 

Азаудың Стабулдан несі кем?! 
Доспамбет 

...Астананы сүйем мен 
Аманхан Әлім 

Азау, саған не дейін, 
Алабыңды алты мәрте айналдым. 
Жас тығылды көзіме. 
Жетінші рет тағы да бір көрейін 
Ащы өксікке кептелсін, 
Тас тығылар көмейім. 

Мына көк жондағы көп мешіт, 
Көлең-көлең көзді алса. 
Көркем белге шыға алмай 
Көрт түйеде бұраңдай 
Қора айналып ез қалса 
Ер Доспамбет садағына сары шіркей балалап. 
Есіл Азау суды жағалап. 
Алшаң басқан жер еді-ау, 
Келбеті бөлек кез нарша. 
...Есесі кеткен еліне, 
Есенғали айта алмаған сөз қанша. 

Азау, сені қайтейін, 
Азау емес, басқасың, 
Арамызда қара жартас, қасқа шың. 
Ай, алаштың баласы, 
Беліңді жау баспасын. 
Кеше Арқаға қарай Астаналап көшкенде ел, 
Азау тұрды ойымда, 
Аға, сен нені ойладың – айт сана, 
Айтатұғын жастасың! 

“Бұл Астана деген қаласы, 
Асты лай да, үсті мұз, 
Сазға орнаған қала екен. 
Мәз болмаған қала екен. 
Есіл де, Есіл, Есіл су 
Үйрек ұшып үдере, 
Қаз қонбаған сала екен”, – 
Деген сөзді айтырмас, 
Азау – менің алыста қалған ағаекем. 

АБЫЛАЙДЫҢ АСЫНДА АЙТЫЛМАҒАН СӨЗ 

Қамшың жылан еді, 
Атың құлан еді, 
Жауың бұлан еді-ау, хан ием. 

...Сол кеште асуылы қазаның қалып, 
Қаша көштің Арқадан, 
Алдыңа жығылмады қазағың нағып, 
Ашуы ертесіне-ақ тарқаған, 
Қазақ деуші едің ғой, хан ием. 

Көкшеде көп айдын қалды көпіріп салқын, 
Көк орман бойлап өрт кетті, 
“Түркістан ауған кешегі опырық сартың, 
Бір қатын үшін мерт бопты». 

Дермене жусан теңселеді жамырай қалың, 
Бақыл бол қайран ер соңы 
...Далада өлді данагөй Абылай ханың, 
Қазақ, білемісің сен соны. 

...Ас өтіп жатыр Арқада. 

* * * 

Пай-пай, пай-пай, тәңірдің бергенін-ай, 
Көкте – Құдай болғанда жерде мұнай – 
Қазақ атты бір ел бар ортасында, 
Қордалы би дейді оны көмбелі бай. 

Үш қиянның көмбесін толғап айттық, 
Көкке бір-ақ шығыппыз. 
Зорға қайттық. 
Көкте – Құдай болғанда жерде – мұнай, 
Ал сол мұнай жоқ делік. 
Сонда қайттік? 

Ата қоныс дегенім – ар-намысым, 
Сағана там, тарғыл тас, таңбалы шың. 
Сені өзгеге қиям ба, кермек теңіз, 
Жатқа сені берем бе, жарқамысым. 

Кепкен шыңырау – алдыңннан о да шығар, 
Еңку-еңку еңіске жол асығар. 
Байлық та жоқ, бақ та жоқ – жұртың отыр, 
Таусылмайтын, әйтеуір тобасы бар. 

Шеккен мехнат кешегі, көрген азап, – 
Бодауынан жарар ма көмбе ғажап, 
Сол көмбесі болмаса болмасын-ақ, 
Көкте құдай болғай да, Жерде қазақ!.

ПОЭЗИЯ 

Сәуірдің түні. Қыздың деміндей жылы ауа, 
Дүние түгел ән салғысы кеп тұр-ау, ә. 
– Адалмын, – дейді келіншегіне үздігіп, 
Қаңғыбас күйеу оралып үйге түн ауа. 

Жан-жары үнсіз. Тіс жармай қойды күйдіріп, 
Себеп жоқ, тегі, салайын десе қиғылық. 
– Қайда жүрсің деп сұрамай ма екен, ой, Алла-ай, 
Адалсың ба деп тергемей ме екен шүйлігіп. 

– Е, мейлі, мейлі, арам дейсің ғой сен енді, 
Кешігіп қалдым... Көрмейін, тегі төбемді... 
Ақ адал жардың арындай аппақ төсекке, 
Кіретін кезде кібіртіктейді неге енді. 

Дегенімменен жүрегім таза, жолым ақ, 
Арқанын үзіп ұзаған аттай сонылап, 
Алыстап кеттім, ғарыштап кеттім мен сенен, 
Сенен ғана ма, 
Сенен ғана ма, о, бірақ? 

Алдыңа келсем, түседі төмен өр еңсем, 
Айыбымды айтшы, көрейін бірге не көрсем, 
Есіктен бері неге аттатасың сен мені, 
Неге үндемейсің, Өлең сен! 

* * * 

Әрине, менің әнім емес бұл ән, 
Өтірік өзімді алдап елес қуам. 
Шеберді шеңберінен шығармай жүр, 
Баяғы сол ескі дау, сол ескі лаң. 

Әрине, менікі емес мына қала, 
Ал сонда кімдікі деп сұрама, аға, 
Қызыл тіл таңдайыма жабысып тұр, 
Айта алмай екі ауыз сөз құрамаға. 

Әрине, білем бәрін, ұғам, аға, 
Мына той, мына думан, мына қала, 
Болмайды бір күнгідей – қалады ертең, 
Мен кетем түпсіз терең құламаға. 

Соны ойлап арпалысам, жанталасам, 
Секілді тарқап кеткен бар тамашам, 
Дүние шыр айналар секілді еді-ау, 
Қап тауын “Я, Бекет !” деп арқаласам. 

Талабым – қырсық шалған жуас ауыл, 
Қай молда жолым кесті дуасы ауыр, 
Жарқ етіп алдан жарық күн шығардай, 
Ойпаңнан ой өргізем құла-шағыр. 

Біз-дағы көштен қалған бір жаман нар, 
Жын-пері өркешінде ыржалаңдар, 
Сонау бір асқар таудың аржағында, 
Дариға-ай, көрсем деген нұр заман бар. 

Нұр деймін түнек деуге аузым бармай, 
Гүлдері мен барғанша қаузын жармай. 
Күтеді күндей келіп күллі жұрты, 
Жүкті алып иығымнан тау зілмәндай. 

Әзірге... 
Ық-панасыз. 
Сыз. 
Қара күз. 
Түсе алмай ұлы сорап ізге нағыз. 
Ымыртта батпақ кешіп тапырақтап, 
Арығың алға ұмтылған біз боламыз. 

Ұлт порталы

25 пікір

  • Халық - ТОҚТАТ ! - дейді...Жұма, 04.08.2017

    Осындай нәрсіз Һәм әлсіз өлең жазатын ақынсымақтарға... мемлекеттік сыйлықты бергендер ұялмай ма екен ?..

  • ОқырманЖұма, 04.08.2017

    халықтың атын жамылып қайсың кеп қалдың?) Көре алмаушылықты қойсаңдар нетті

  • Рәке4Жұма, 04.08.2017

    Қазіргі қазақ поэзиясында Есенғали, Тыныштықбек, Ақсұңұарұлы, Мейірхан, Ұлықбек, Светқали, Жәркен, Ғалым секілді аз мықты қалды. Тағы да бар енді. Ренжімесін атпағандар. Бұларды алаламай бірдей биікке көтеру керек

  • АБЫЗЖұма, 04.08.2017

    Халық айтса - қалт айтпайды ... өңшең өтірікші һәм мақтаншақ немелер !!..

  • ШәкіртіЖұма, 04.08.2017

    Ғажап өлеңдер! Бәрібір мойындау керек.

  • ӘулиеЖұма, 04.08.2017

    Халық әділетті айтқан болар еді. Сіздердікі зәр төгу һәм ар төгу. Ұят алдында күнәға бату. Адамдық алдында сотталу

  • ХАЛЫҚ.Жұма, 04.08.2017

    Сен - ӘУЛИЕНІҢ аруағынан садаға кет... шымбайыңа батып бара ма ?.. Ақын - РУХ пен ЖАН ды байытуы керек !!.. ДУЛАТ - АБАЙ - МАҒЖАН - МАХАМБЕТ - тәрізді !!.. Төгілген зәрді - өзің іш... Арды танысаң - басыңа жақ !!. Мемлекет сыйлығын алып жүргендердің көбі - нағыз ақын емес... Бұлар - ХАЛЫҚҚА - не істеп жүр ?..

  • БақсыЖұма, 04.08.2017

    Тырнақшаның ішіндегі халық, сен өйтіп таусылма. Әңгіме сыйлықта емес. Өлеңде. Есенғалидің өзінде шаруам жоқ. Өлеңі туралы пікір әділ болуы керек. Ол секілді жаза алған Ақын аз қазақта. Сендердікі бос қоңырсыту. Қазақта Жұмекен, Мұқағалилардан кейін осындай ақын шыққанына қуанбайсыңдар ма. Айналып келгенде жақсы ақын күллі алашқа ортақ.

  • НАҒЫЗ ХАЛЫҚ.Жұма, 04.08.2017

    Бақсы - екенің бірден білініп тұр - қоңырсытып иіс шығару БАҚСЫ- САҒАН лайық !!.. Иә-ә, Сендер - ҚОҢЫРСЫТҚАННАН - басқа не істеп жүрсіңдер... Жұмекен мен Мұқағалидан садаға кетіңдер ?! Олар тар заманның өзінде - Халқына - демеу болған !! Ал сендер не істеп жүрсіңдер... бытбылдық-бытбылдық деудесіңдер...

  • ТөрешіЖұма, 04.08.2017

    Мен айтайын. Бос сөзді қойыңдар! Бақсың да, жақсың да қыртып отыр босқа. Әңгіме өлең туралы болмағасын, бәрі далбаса!

  • АБЫЗЖұма, 04.08.2017

    Мынау - ТӨРЕШІНІҢ - сөзі емес ! Қырттықты айту - тек ҚЫРТТЫҢ ғана әдеті !!.. ӨЛЕҢ де... ӨНЕР де - ХАЛЫҚ қа керек !!.. Қазіргі ақындар да... халық үшін не бар ? ..

  • ҚазақЖұма, 04.08.2017

    Әдебиетіміздің сыйқы. Сол баяғы баяндау. Сурет жоқ. Жан жоқ.

  • ДегдарСенбі, 05.08.2017

    Халық атын жамылып тасадан тас атқан бейшара, әркім өз кеудесіндегісін ұсынады. Мысалы, Есенғали шедевр жырлар жазады. Ал "үйден үрген иттер" (Абай) кеудесіндегі нәжісін Сұлулықтың бетіне жағады. Сендерге не дауа бар: сені тек "тышқақ жеңеді" деген Қазақ!

  • ҚазаққаСенбі, 05.08.2017

    Сөздегі суретті көру үшін көз керек қой!

  • ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫ...Сенбі, 05.08.2017

    ДЕГДАР - сөйлеген сөзіңнен - ақымақ және айуан екенің көрініп-ақ тұр. Халық тың - көлеңкесінен садаға кет... өтірікші ессіздер !.. Дегдар - ақынбысың - жынбысың - өзіңбісің...

  • Тəйт Жексенбі, 06.08.2017

    Қудыңдар . Бұл жер сендерге сахына немесе жазушылар одағының кеңсесі емес образға кіріп алып өлең сынайтын ))) саусақтарыңа ерік бергенше , анау жүні бар затты жұмыс істетіңдер . ( екі иықтың төбесіндегені айтам )

  • ДегдарЖексенбі, 06.08.2017

    Мен айтсам, Қазақтың және оның ұлы ақыны Абайдың сөздерінен мысал келтірдім. Ал олардың "ақымақ" пен "айуанға" қандай қатысы бар? Қызықсың... себебі бұзықсың!

  • Қ. Ж:Жексенбі, 06.08.2017

    Бұл жерде - АБАЙДЫ - келтіргеніңнің өзі ақымақтық !

  • ДегдарДүйсенбі, 07.08.2017

    Ақымақ адам Абайды келтіре алмайды. Сенің өзіңнің ақымақтық категориясы туралы білімің аса шектеулі сияқты. Соған қарағанда өзің де сол аты жаман аурудан құр емессің-ау деп қорқам. Дүниеде не көп, қорқыныш көп

  • Қ. Ж.Бейсенбі, 10.08.2017

    Қазір келерге де... келмеске де... Абайды - тек ақымақтар ғана келтіре береді.

  • қ.ж.-ғаСенбі, 12.08.2017

    Абайды келтіріп жүріп ақымақ атанғанға не жетсін! Құдай АБАЙСЫЗ кеткендерден сақтағай!

Пікір қалдыру

Маңызды мақалалар

БАННЕР