#
#
Дүйсенбі 20/11/2017

Ербол Тілешов: Қай әліпбимен де түркі әлеміне жақындай алмаймыз

  • 07.11.2017
  • 11
  • 1111

Бүгін Астанада өткен "Жаңа әліпби – жаңғыру жолы" атты дөңгелек үстелде  Ш.Шаяхметов атындағы Республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығының директоры Ербол Тілешов латын әліпбиінің жобасында диакритикалық тәсіл (әріп үстіне ноқат қою) неге алынбағанын түсіндірді, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан.

Тілешов латын графикасындағы қазақ әліпбиінің кейбір дыбыстары болашақта қайта қаралып, өзгерістер енгізілуі мүмкін екенін айтты. 

"Латын графикасы негізінде әліпби жасаудың әлемде қалыптасқан үш жолы бар. Диакритикалық, (үстіне ноқат қою), диграфтық және апострофтық тәсіл. Апострофты таңдау себебіміз –  диграфқа қарағанда жазуды жеңілдету мәселесі болды. Дегенмен кейбір дыбыстарға қайта оралу қажет болады. Бұл енді күн тәртібіндегі мәселе. Ұлттық комиссия құрылғаннан кейін, жұмыс ретін кезең-кезеңмен белгіленіп, жоспар жасалады. Жаңа әліпбидің емле ережесін, орфографиялық, орфоэпиялық сөздігін жасау мәселесі күн тәртібіне қойылады. Сондықтан емле ережесін әзірлеу кезінде кейбір өзгерістер енгізілуі әбден мүмкін. Бірақ бір нәрсені ескеруіміз керек: диакритикалық тәсіл болсын, диграфтық, апострофтық тәсіл болсын, ғалымдар арасында да, қоғамда да осы үш тәсілдің біреуін қолдайтындар, қалғанына қарсы болатындар бар. Өйткені латын таңбалары қазақ тіліне арналмаған, қазақ тілінің төл дыбыстық жүйесі болмағандықтан, әртүрлі пікірдің болуы әбден заңды", — деді ол. 

Осы орайда Тілешов  ноқат қою арқылы жасалынатын әліпбиге не себепті бармағанын түсіндіріп өтті.

"Жаңа айтылып өткендей, әлемнің 45 елінде 5 миллионға жуық қазағымыз тұрады. Меніңше, оларға диграфтық, апострофтық тәсіл түсінісуіне әлдеқайда жақын. Диакритикалық тәсілге бармаған себебіміз де осы. Екінші бір мәселе, апострофтық нұсқадан кейін біз түркі әлемінен алыстап кеттік деген сыңайда пікірлер айтылып жүр. Менің айтарым – біз қай әліпбимен де түркі әлеміне жақындай алмаймыз. Әліпби деген таңба. Егер әліпби арқылы тіл үйренетін болсақ, кириллица кіргеннен кейін бүкіл қазақ орысша біліп алған болар еді. Ондай болған жоқ. Ағылшынның 26 таңбасын бәріміз білеміз, бірақ бәріміз ағылшын тілін білмейміз. Өзбектікі басқа, түрікмендікі, әзірбайжан, түріктікі басқа. Сондықтан әліпби арқылы түркі әлеміне жақындасып кетеміз, басқа түрік тілдерін игеріп аламыз деу шындыққа келмейді", — дейді Тілешов.

11 пікір

  • Заманауи Сейсенбі, 07.11.2017

    Диакритикалық ең ыңғайлысы, көпшілік үшін, басқа халыққа да, оқығанда да, клавиатурада тергенде де. Әдемі және ыңғайлы.

  • xdhrdfСейсенбі, 07.11.2017

    Апострофты бүткіл дүние сөзді қысқарту үшін қолданады, ал бізде ол сөзді ұзартып тұр. Бұл дегеніміз дұрыс емес. Қырық кісі бір жақ, бір қыңыр бір жақ болмайық. 25 жылдан бері ана тілімізді келемеш қылып келе жатырмыз, үйренеалмай, енді қалған жеріне әліппемізді келемеш қылмай ноқат пен жазу керек басқа түркі халықтардан алшақтамай.

  • АмирCәрсенбі, 08.11.2017

    ең бастысы қиын болмаса болды, маған! Десең

  • ВолкCәрсенбі, 08.11.2017

    түркілерде де апостроф бар емес пе?!

  • ЭрекцияCәрсенбі, 08.11.2017

    өзгеріс енгізіледі оған уайымдама

  • МамаCәрсенбі, 08.11.2017

    бостан бос сандырақтамай жұмыс істеңдер

  • КадрCәрсенбі, 08.11.2017

    эх шіркін ай. Қашан толық қабылдаймыз!

  • АрдакCәрсенбі, 08.11.2017

    Апострафта қала берейік те. осы ұнайд маған и көбіне осы ұнайд білем. потому что оңай)

  • БәкеCәрсенбі, 08.11.2017

    Ерекең дұрыс айтады. ғалымдар сауатты пікірлер айтады ғой. біз басқа сферадан болғасын бұл жерде расымен анша қақпайды екенмін

  • meyïrbek saylanbekCәрсенбі, 08.11.2017

    1. A. А. 27. Ä. Ə.
    2. B. Б.
    3. C. Ц. 28. Ç. Ч.
    4. D. Д.
    5. E. Е.
    6. F. F.
    7. G. Г.
    8. H. Ғ.
    9. I. Ы. 29. Ï. І.
    10. J. Ж.
    11. K. К.
    12. L. Л.
    13. M. М.
    14. N. Н. 30.Ñ.Ң.ng. нг.
    15. O. О. 31.Ö. Ө.
    16. P. П.
    17. Q. Қ.
    18. R. Р.
    19. S. С. 32. Ş. Ш.
    20. T. Т.
    21. U. Ұ. 33. Ü. Ү.
    22. V. В.
    23. W. У.
    24. X. Х/Һ.
    25. Y. Й/И.
    26. Z. З.

    Qosarli ärïp joq, Ütïrï joq, Türkï dünyesïne jaqin nusqasi. tek uyali telefondahi ahilşin pernetaqtasindahi ärïpterdï uzaq basip tursañiz şihadi, kompywterde Alt+ batirmasimen Alt+~, Alt+u, Alt+i, Alt+n darmen şihadi. qolmen jazwda jäne, kompywter jäne uyali telefonda jazwda köp qyindiq twdirmaydi.

  • meyïrbek saylanbekCәрсенбі, 08.11.2017

    meniñşe şettegi qazaqtar noqatti äripti tez tañdaydi, ütïrlï men qoasrlini ötïrïk şeteldegï qazaqtar qabil aladi dep aytip otir. qazaqstanda eşqanday qoldaw tabilmahandiqtan şettegï qazaqtardi siltaw qilip otir. şettegï evropadahi qazaqtar men türïadahi qazaqtar noqtatti älyppymen jazadi, al uzbekstanda bayahida latinşa jazadi, olarha ä ö ü ï ş ñ ç ler qyindiq twdira qoymaydi. qitaydahi qazaqtarda da kezinde 1960 jildari latinşaha koşken jane ahilşinnan xabarlari bar, sondiqtan ol eşqanday qyindiq twdirmaydi. bïrese noqatti äripti kompywterde awistrw qyin dedi, köp qarajat ketedi dedi, endi kelip şetel qazaqtarin ortaha salip jatir, şeteldegi qazaqtar üşïn bïzder nemïsşe jazip ketsekte eş närse qila almaydi, tahdrimizdi belgïleytïn özïmïz, eger şinimen şeteldegi qandastardi oylap qalsa aşiq talqi jürgïzsïn, şetel qazaqtarin şaqirsin, onday ïstegen joq. olar bïzge ümït artip otir.sondiqtan erbol toleşovtiñ bastamasi qate. oyida duris emes, eger 5 myllyon şetel qazahi üşïn ütïrlï älïpydï 10 myllyon qazaq elïndegï qazaqtar ïstetesïñder dese külkïlï emespe? eger erboldiñ oyi osi bolsa men ütïrlï älïppyge tubegeylï qarsi turam, men noqatti älïppydï qoldaymin. ol türkterge jaqindasama jaqindaspayma ol ekïnşï mäsele, noqatti ärïp tajyrbeden ötken türkï älemïne iñhaylanhan älïppy.

Пікір қалдыру

Маңызды мақалалар

БАННЕР

Аймақтар жаңалықтары

Басқа да мақалалар