#
#
Сейсенбі 22/08/2017

Дархан Қыдырәлі. Ергенеқон

  • 08.04.2017
  • 36
  • 2619

Өткеннің өнегесі – бүгінгінің баға жетпес байлығы. Тарих – адамзаттың шындыққа айналған тағдыры. Жеткенін бағамдап, барын бағалаған қашанда жүрісінен жаңылмайды. Тарихтан тағылым түйгендер өз тағдырын айқындай алады. Бұл ретте Бродель айтқандай, тарих тұлғаларды тудырады, сол сияқты тарихты да тұлғалар жасайды.

Алаш аңсарын асқақтатқан баһадүр бабаларымыз текті тұлғалардың төңірегіне топтасып, іргелі мемлекеттер құрған. Тәңіріден жаралып, Көктен құт алған, дүниенің төрт бұрышын тіреген құдіретті қағандар әлемді аузына қаратқан. Ұлысқа бағыт-бағдар берген, халыққа құтты қоныс іздеген. Олар әр кезеңде «Өтүкен», «Жерұйық», «Ергенеқон», «Қызыл алма», «Жиделі байсын» деген сияқты түрлі атаулармен аталса да, түпкі қазығы Бенгу ил – Мәңгі ел мұратымен ұштасып жатқан.

Бұны дәлелдейтін хатқа түскен шежіре-деректің бірі – Ергенеқон жайлы баян. Байырғы заманнан жеткен аңыз-әпсанаға жүгінсек, Оғыз ханның нәсілінен Ел ханның елі шапқыншылыққа түсіп, жұрты жаппай қырылып, одан тек Қиян мен Нүкүз ғана аман құтылған екен. Жабайы қойлардың артынан жүріп отырған олар жаулары таба алмайтын биік асулардан өтіп, жан-жағы қамал сияқты заңғар таулармен қоршалған сулы, нулы ғажап алқап тауып, сонда тұрақтайды. «Ергенеқон» деп атаған сол қоныста 400 жыл ғұмыр кешіп, өсіп-өнеді, көбейеді, мыңғырған малдары болады. Аталарының жүріп өткен өткел жолдары да ұмытылады. Сонда көсем Бөрте-шене: «Уа, қасиетті көк бөрінің ержүрек оғландары, сөзіме құлақ салыңдар, біздің ата-баларымыз ежелден осы Ергенеқон жерін мекен етіп келеді, бұл жер бізге құт болды, алайда, өзіміздің ата-бабамыз жатқан ата жұртты ұмытпайық, барып табғаштардан жерімізді қайтарып алайық» деп халыққа үндеу тастайды. Темірші наурыз айында таудың темірмен құрсалған бөлігін ерітіп, бөрінің жол көрсетуімен таудан түседі. Сөйтіп олар жауын жеңіп, отанын азат етеді. Осылайша Ергенеқоннан шыққан күнін жыл сайын наурызда тойлай бастайды. Аңыз осылай дейді.

Ғұндардың талқандалып, көктүріктердің тарих сахнасына шығуымен және Ашина әулетімен байланыстырылатын бұл аңыз түрік ғалымы Зия Гөкалптың 1913 жылы жазған «Бөрте шино – құрттың аты, Ергенеқон – жұрттың аты» деген әйгілі жырынан кейін қайта жаңғырды. Түркияда профессорлар Фуад Көпрүлі, Зәки Уәлиди Тоған, Бахаддин Өгел, Дұрсын Иылдырым сынды ғалымдар бұл туралы арнайы зерттеулер жариялады.

Әрине, ол зерттеулер негізінен Рашид-ад- дин мен Әбілғазы Баһадүр ханның жазбаларына сүйенген еді. Рашид-ад- дин Хамаданидың «Жами-ат-Тауарих» және Әбілғазы Баһадүр ханның «Шежіре-и түрк» және осыған ұқсас ХІІІ-XVII ғасырлар арасында жазылған түрлі шығармаларда аңыз «Ергенеқон дастаны» деп атала бастаған болатын. Илхан сарайында жазылғандықтан моңғол ұлысының құрылу кезеңіндегі ресми тарихы іспетті қабылдауға болатын Рашид-ад- диннің іргелі еңбегінде Шыңғыс ханның 22-ші бабасы Бөрте-шененің Ергенеқоннан шығатыны айтылған. Осы оқиға туралы XV-XVI ғасырларда жазылған «Шажаратул-атрак», «Тауарих-и гузиде-и нусратнама», «Абдулланама» сияқты кітаптарда баяндалды. Сондықтан көптеген зерттеушілер оны түрік-моңғол халқының ортақ шығармасы ретінде бағалайды. Бұл орайда түркі аңызындағы бөрі мен Бөрте-шино арасындағы ұқсастыққа назар аударғымыз келеді. Сонымен қатар Ашина әулеті мен көктүріктерге ұран болған бөрі мен таутеке таңбасы Боржигин (Бөрітегін) әулетінің Бөрте-чино мен Маралдан тарағаны жайындағы аңызға сәйкестігі де кездейсоқтық емес деп ойлаймыз. Бұл жерде көңіл аударатын бір жайт, Ергенеқонды паналағандар – Ел ханның ұрпақтары. Ал Ел хан – Оғыз ханнан тарайды. Оғыз ханның түркі халықтарының қадым тарихындағы жартылай аңызға айналған арғы атасы екені белгілі.

Жалпы, арғы аталары асқар Алтайдан тарап, есте жоқ ерте замандардан бері көршілес жасап, қанаттас қатар ғұмыр кешіп келе жатқан тайпалардың тарихы да қатар өрбитіні анық. Бұған тек жақын жағрапиялық жағдай мен біртұтас кеңістік, ұқсас ұғымдар мен тұрмыс-тіршілік қана емес, сонымен қатар тайпалардың шығу тектеріне байланысты түрлі аңыз-әпсаналар мен шежіре-деректер, табынатын табулар мен киелер, ортақ құндылықтар сияқты көптеген біріктіретін факторлар әсер етсе керек.

«Ергенеқон» дастанындағы мотивтер Рашид-ад- диннен бұрын көктүріктерде де болған. Мәселен, VII-IX ғасырдағы «Чжоу-шу», «Бей-ши», «Тан-шу» жылнамалары мен ІХ ғасырдағы Тибет дереккөздерінде көктүрік кезеңіне байланысты осыған ұқсас аңыз айтылады. Сондай-ақ Күлтегін, Білге қаған және Тоныкөк жазбаларында «таудағылар қалаға түсті ... алдымен 70 кісі, жиылып 700 кісі болыпты» деген жолдар да Ашина әулетінің таудан келгенін меңзейді. Бирунидің шығармаларында да таудағы үңгірден шыққан түрік әскерінің мемлекет құруы жайында баяндалады.

Аңызға арқау болған Ергенеқонның орны мен этимологиясы жөнінде аз жазылған жоқ. Кейбір зерттеушілер алғаш кездесетін дереккөздегі «таудың тік бөктері» деген мәніне сүйене отырып, бұл сөздің түп-тамырын моңғол тіліне телиді.

Ергенеқон сөзінің варианттары тек моңғол тілінде емес, түркі тілінде де бар екені белгілі. Мысалы, қазақ және өзбек тілдерінде ергенек/ергәнәк сөзі «қораның қақпасы, киіз үйдің есігі» деген мағынада қолданылады.

Бұл орайда Қойшығара Салғараұлы «Ұлы қағанат» кітабында мынадай тың болжам жасайды: «Әбілғазы «Ергенеқонды» – ергене – «таудың кемері», қон – «өткір» деген мағына береді деп түсіндіреді. Аңыздың дерегі бойынша «Ергене-қон» – төрт жағын бірдей түгел тау жартастары қоршаған жазыққа берілген атау. Меніңше, осы «ергенек-көң» деген сөз. Атаудың айтылуында екі «к» дыбысы қосылуы салдарынан «ергене-көң» болып кеткен сияқты. Ергенек – есіктің төрт бұрышты жақтауы. Сонда «Ергенек-көңнің» ұғымдық мәні төрт жағын түгел қоршаған «Ергенек-қоныс» дегенді беріп-ақ тұрған тәрізді».

Расында, аңызда жан-жағын тау шатқалдары қоршаған бұл өлкенiң суы ерекше тұнық, шөбi шүйгiн екені айтылады. Аты “эргүнэ-кұн”, “күн”-ылди дара шатқал, эргүнэ-тiк деген мағына бередi, яғни «тiк ұйық шатқал» деген сөз болуы да ықтимал дейтіндер бар. Біздіңше, Ергенеқон – “ергенек” және “қон” деген қос сөзден тұрады, ол да “жан-жағы тік шатқалдармен, биік таулармен қамал-қора сияқты қоршалған қоныс” деген мағына береді.

Зерттеушілер арасында жұмбақ жер – құтты қоныстың қайда болуы мүмкін екені туралы да аз айтылған жоқ. Бұлардың арасында Ергенеқонды қазіргі Моңғолия жерінен іздеген зерттеушілер көпшілікті құрайды. Мысалы, И.Шмидт оны Куку-Нордағы (қазіргі Қытайдың Чынгхай аймағы) Гүн-ерги ауданымен бір санайды. Г.Миллер мен Н.Бичурин Ергенеконды Алтай тауларында іздеуді дұрыс деп есептеген. Ал О.М.Ковалевский мен П.Кафаров Аргун өзенінде, Фишер Аргун өзені алқаптарының бірінде екендігін алға тартады. Д.Банзаров Ергенеқонды Қытайдағы әйгілі қорғанның маңына орналасқан Ішкі Моңғолстандағы тау жоталарында дейді. Моңғолиялық тарихшы Х.Пэрлээ оны Ұлы Хинган тауларындағы Хайлар өзенінің арнасында іздеген. Ресейлік түркітанушы ғалым Л.Р.Кызласов Ергенеқонды Аргун өзенінің алқабында екендігін жазған, тағы бір орыс тарихшы Е.И.Кычанов болса Ұлы Хинган таулары мен Аргун өзенімен байланыстырады. Моңғол ғалымы Л.Билегт Рашид-ад- диннің еңбегіндегі Онон, Керулен, Бурхан-Халдун, Далан-Балжуд т.с.с. топонимдермен бірге Аргун атауы кездесетіндіктен, Ергенеқонды Моңғолияның солтүстік шекарасына жақын орналасқан Аргун жоталарынан іздеу қажеттігін айтады.

Бұл орайда Ергенеқон – Аргун деген сөздер өзара ұқсас болғанымен «Ергенеқон» дастанын алғаш қағаз бетіне түсірген Рашид-ад-диннің еңбегінде аталған топонимнің басқаша жазылуы бұл пікірді тығырыққа тірейді. Екіншіден, Аргун тауының моңғолдар тарапынан киелі деп саналуы туралы мәлімет те жоқтың қасы. Керісінше Алтай тауларын түркілердің де, көшпелі өзге де ру-тайпалар тарапынан қасиетті саналатындығы көптеген жазбаша деректерде тайға таңба басқандай анық кездеседі. Мысалы, көктүріктердің Алтай тауларындағы «бабаларының үңгірлері» тұрған жерде жыл сайын діни рәсімдер өткізгендігі жазылған.

Көптеген зерттеушілер құтты қоныс ретінде Ашина руы пайда болған Алтай тауларының оңтүстік-батыс жағындағы аймақты көрсетуге тырысқан. Ал Алтай тауларының бұл беті негізінен жоталардан тұрады, басқа беткейлеріне қарағанда оның кішірек және топырағының да құнарлы еместігі белгілі. Алтай тауларының бұл жағында табиғи және жағрапиялық құрылымына қарай дастанда суреттелгендей тік жартастары бар алқап кездеспейді. Сондықтан Қытай жылнамасындағы көктүріктердің бабалары жасырынған биік тау да, Рашид-ад- дин мен Әбілғазы Баһадүр хан айтатын Ергенеқон да Алтай тауларының оңтүстік-батыс бөктерімен сәйкеспейді. Негізі Ашина руының жаратылыс әпсанасы жазылған қытай жылнамасының бірінде бұл таудың Гаочанның (Турфан) солтүстігінде екендігі айтылғанымен, осы жылнамадағы екінші аңыз бұл жерді Алтай тауларының басқа тарапынан іздеу қажеттігін алға тартады. Ол аңыздағы дұшпан шабуылынан аман қалған кісінің балалары мемлекет құрған жерлер Турфаннан шалғай жерлермен – Абакан, Енисей, Батыс Саян тауларымен сәйкеседі. Әпсанада төртінші ұлдың мекені анық аталмаса да, аңыздағы жолдардан бұл жердің Алтай тауларының солтүстік жағы екені аңғарылады. Аталған аңызда ағайындылар тұрған жерлердің өте суық екендігі, ағалары от жағуды үйренгенде, басқаларының оны басшы етіп сайлағаны айтылады.

Халықаралық Түркі академиясы 2014-2015 жылдары арнайы жоба аясында Ергенеқонды іздеу жұмыстарын жүргізді. Соның нәтижесінде Алтайдың Берел аймағынан жоғарыда 3 мың метр биіктігіндегі Қарақаба жазығынан ІІ-VІІ ғасырлардағы қоныс аймағын тапты. Алтай тауларының солтүстік-батысындағы, Шығыс Қазақстанның Катон-Қарағай ауданында археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Нәтижеде Академия Түркия, Әзербайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Татарстан, Өзбекстан және Моңғолия елдерінің білікті ғалымдарын шақырып, аймаққа арнайы ғылыми экспедиция ұйымдастырды. Оның нәтижесінде түркі тарихын зерттеуші ғалымдар осы аймақтың Ергенеқон болуы мүмкін деген байламға тоқтады. Расында бұл жер, біріншіден, Ергенеқон жырында суреттелгендей төрт тарапы тік жартастармен қоршалған, тұмса табиғаты ғажап, орманды, сулы жасыл аймақ екен. Екіншіден, таулардың төбесіндегі оймақтай ғана бұл жазықта металлдың мол қоры бар екені белгілі. Үшіншіден, археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде мұнда ғұндардың соңы мен көктүріктердің басы болып саналатын дәуірде тұрғындардың ұзақ уақыт өмір сүргені анықталды.

Қалай дегенде, адамзат баласының жер бетіне түскен сәттен бастап жоғалтқан жұмағын іздей бастағаны анық. Сондықтан, «Жерұйық» ұғымы көптеген шежіре-аңыздарда, көне кітаптарда, бағзы дәстүрін сақтаған ұлттар мен ұлыстарда кездеседі. Ал түбі бір түркі халықтары ғана емес, жалпы жылқының жалында есейген жауынгер көшпелі жұрттардың баршасы Алтайды қасиет тұтып, қадірлейтіні тағы ақиқат. Содан болса керек, Алаштың ақиық ақыны Мағжан асқақ Алтайды асау тайдай түрікті тапқан алтын анаға, ата мирас – алтын таққа теңейді. Алыста ауыр азап шеккен бауырын ақ сүтін еміп, пана тапқан Алтайға қайта оралуға шақырады.

Бұл тұста тағы бір ескерерлік жайт, бүгінде бірнеше мемлекеттің еншісінде жатқан асқар Алтайдың төрт тарапын – Қазақстан, Ресей, Моңғолия және Қытай аумағын қазақтардың мекендейтіні. Бұл да, Мағжан ақын айтқандай, көп түрік енші алып тарқасқанда, қарашаңырақтың қазақта қалғанын айғақтай түседі. Ендеше, есте жоқ ықылым заманнан бері алтын қазық Алтайды – Ергенеқонды айнала қоныстанып, қасиетті жерін қастерлеп отырған қазақ жұртынан Мәңгілік ел мұратының қайта жаңғыруы заңдылық сияқты.

Дархан Қыдырәлі,

Халықаралық Түркі академиясының президенті.

«Егемен Қазақстан» газеті акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы.

«Егемен Қазақстан» газеті

36 пікір

  • Dol99laroiFNЖұма, 18.08.2017

    В текущее время только нерадивый не зарабатывает в онлайне! ©
    Как бросить быть тем «ленивцем», что еще не получает прибыль от всемирной сети интернет? Ответ на текущий вопрос можно встретить на все тех же просторах веба. Как правило, основополагающей темой является вопрос не «Как заколотить бабла?», а вопрос «Какой в частности тип дохода для нас больше всего подойдет?». Среди большинства разновидностей заработка в вебе особенно интересными для нас станут те, что не требуют вложений своих денег и титанических усилий для организации бизнес процесса. Таким видом заработка является использование партнерских и реферальных программ инвестиционных и брокерских организаций. Доход от ведения торговли на экономических рынках имеет возможность оказаться довольно высокой, что вынуждает людей стадом бежать к агентам и заводить к ним денежные средства. А с этих денег партнер сможет получить внушительную сумму в качестве партнерских отчислений. Став партером и поместив гиперссылку на своем ресурсе либо на всевозможных интернет-форумах (ради типичного пользователя сети интернет) сегодня можно иметь постоянный доход без вложения денежных средств и усилий. Каким образом это все работает?

    Возьмём для примера команду ExpertOption – брокера бинарных опционов.

    [url=http://bit.ly/2tRqLgJ#v2VNb4Q2Hd]Ссылка на брокера[/url]

    [url=http://bit.ly/2uPwBMI#02GBd8kg84]Ссылка на партнёрку[/url]

    (кроме этого имеются достаточно лендингов, приличная конверсия и минимум полей для заполнения при регистрации)

    Фирма предоставляет люксовый сервис для клиентов среди себе подобных, чем конкретно и знаменита. Более того, у них имеются весьма много прочих фишек и нужных инструментов для клиента, помогающих ему успешно заработать. Компании есть чем привлечь клиента. Но на этом внимание заострять не станем, потому как компания нам с вами интересна в первую очередь благодаря их партнерской программе. Их партнерская программа позволяет получать до 60% от прибыльности брокера регулярно с каждого клиента до тех пор, пока он торгует через компанию. Организовав приток потенциальных клиентов можно без усилий пожинать плоды.

    Как раздобыть клиентов? Этот вопрос более актуален для обычных людей, не имеющих своих web-сайтов или разрекламированных блогов. Следует начинать с простого:
    1. Вбить в поисковой строке запрос «форекс форум»;
    2. Зарегистрироваться на 5-10 форумах (для начала);
    3. Подобрать любой холивар про forex и создать пост для привлечения заинтересованности, как например, «Я лично получил бесплатно $600 для обучения торговле в организации ExpertOtpion!», и вставить свою партнерскую ссылку.
    И всё. Людям станет любопытно, пройдут по ссылке, и некоторые станут клиентами. Естественно, просто разместить единственный пост маловато, требуется еще и создавать активность, участвуя в обсуждении и распаляя любопытство к компании. В любом из обсуждения следует в процессе аргументирования личного мнения вставлять ссылки. Потратив немного усилий, тема заживет своей жизнью и уже другие люди будут цитировать партнерскую ссылку, распространяя ее за вас. Доход от такой деятельности говорит сама за себя:
    [url=http://bit.ly/2uPwBMI#sBB328Hg9h]
    [img]http://bit.ly/2uPrbkT#nHetXDThF8[/img]
    [/url]
    Партнёрская программа имеет разный набор инструментов для размещения ссылок:
    • Виджеты;
    • Баннеры для вебмастеров;
    • Попапы;
    • Постбэк
    Кроме того для вебмастеров безвозмездно предоставляются оригинальный контент для расположения на имеющихся web-сайтах: релизы, заметки, тактики и стратегии, консультации и прочпрочееее. Все это серьёзно оптимизирует работу и снижает прилагаемые старания для получения дохода. А извлеченный доход возможно вывести любым способом на выбор:
    • Webmoney (USD ONLY) ;
    • Paxum;
    • QIWI;
    • Skrill;
    • PayWeb;
    • PerfectMoney;
    • Epese;

    Довольно непринужденный способ делать деньги, не так ли? Партнерство с ExpertOption даёт возможность несколько раз в месяц получать «небольшой» заработок в не менее несколько сотен баксов.

    Если же потратить больше усилий или же если вы веб-мастер, то суммы прибыли уже будут иметь более высокий порядок.

    Широкий набор инструментов статистической отчетности предоставит возможность вам прослеживать источники получения прибыли и результативно управлять размещением ссылок.
    Международная компания ExpertOption имеет огромную известность по всему миру, большинство клиентов после торгов на демо открывают настоящий счет и, как минимум, половина из них делает повторный вклад. Именно благодаря этому, партнерские 50-60% от дохода компании представляют собой впечатляющую сумму даже для вебмастеров. Все что надлежит выполнить, чтобы стать партнером, это пройти регистрацию в программе в один клик, разместить ссылку и получать заработок. Все имеющиеся вопросы и проблемы помогут разрешить компетентные сотрудники службы поддержки.

  • MaryaOnedsPXСенбі, 19.08.2017

    http://xrumersale.site/

    Revolutional update of SEO/SMM software "XRumer 16.0 + XEvil":
    captcha breaking of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another size-types of captcha,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? You can find a lot of impessive videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    See you later!


    http://xrumersale.site/
    XRumer201708yy

  • MaryaOnedsPXСенбі, 19.08.2017

    http://xrumersale.site/

    Absolutely NEW update of SEO/SMM package "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captchas recognition of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another types of captchas,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? There are a lot of demo videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    See you later ;)


    http://xrumersale.site/
    XRumer201708yy

  • MaryaOnedsPXЖексенбі, 20.08.2017

    http://xrumersale.site/

    Absolutely NEW update of SEO/SMM software "XRumer 16.0 + XEvil":
    captchas breaking of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another types of captcha,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM programms: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? You can find a lot of impessive videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    Good luck!


    http://salexrumer.site/
    XRumer201708yy

  • JacksonthotoDLЖексенбі, 20.08.2017

    i <a href= http://cialisxtl.com/why-is-cialis-so-expensive >buy cialis 10mg</a> difficulty
    society|[url=http://cialisxtl.com/order-cialis-online]cialis professional[/url]
    cialis 5mg price

  • MelvinnetLIЖексенбі, 20.08.2017

    t <a href= http://erectionpillsvcl.com/viagra-prescription-cost >does viagra make you bigger</a> up
    sweet|[url=http://erectionpillsvcl.com/best-otc-viagra]generic viagra india[/url]
    viagra commercial actress name

  • DerekJapPHЖексенбі, 20.08.2017

    g <a href= http://viagraicn.com/herbal-viagra-ingredients >herb viagra green box</a> longer
    number|[url=http://viagraicn.com/best-place-to-buy-viagra-online]viagra walmart[/url]
    viagra tips

  • MaryaOnedsPXЖексенбі, 20.08.2017

    http://salexrumer.site/

    Absolutely NEW update of SEO/SMM package "XRumer 16.0 + XEvil 3.0":
    captchas solving of Google, Facebook, Bing, Hotmail, SolveMedia, Yandex,
    and more than 8400 another categories of captcha,
    with highest precision (80..100%) and highest speed (100 img per second).
    You can connect XEvil 3.0 to all most popular SEO/SMM software: XRumer, GSA SER, ZennoPoster, Srapebox, Senuke, and more than 100 of other programms.

    Interested? You can find a lot of demo videos about XEvil in YouTube.
    You read it - then IT WORKS!
    Good luck!


    http://xrumersale.site/
    XRumer201708yy

  • JacksonthotoDLЖексенбі, 20.08.2017

    m <a href= http://cialisxtl.com/cialis-5mg-price-walmart >us pharmacy prices for cialis</a> question
    should|[url=http://cialisxtl.com/cialis-for-bph]cialis daily dosage[/url]
    order cialis online

  • MelvinnetLIЖексенбі, 20.08.2017

    q <a href= http://erectionpillsvcl.com/average-cost-of-viagra >women viagra</a> walk
    sorry|[url=http://erectionpillsvcl.com/viagra-premature-ejaculation]buy generic viagra online[/url]
    free trial viagra

  • DerekJapPHЖексенбі, 20.08.2017

    w <a href= http://viagraicn.com/cheap-viagra-overnight >all natural viagra</a> noble
    bright|[url=http://viagraicn.com/free-viagra-samples-before-buying]where to get viagra[/url]
    silagra vs viagra

  • JacksonthotoDLЖексенбі, 20.08.2017

    o <a href= http://cialisxtl.com/does-cialis-lower-your-blood-pressure >viagra and cialis together</a> for
    pay|[url=http://cialisxtl.com/20-mg-cialis-price]lilly cialis[/url]
    what is cialis made of

  • MelvinnetLIЖексенбі, 20.08.2017

    q <a href= http://erectionpillsvcl.com/watermelon-natures-viagra >viagra how does it work</a> suddenly
    mistress|[url=http://erectionpillsvcl.com/viagra-pictures]viagra video[/url]
    viagra generic

  • JacksonthotoDLДүйсенбі, 21.08.2017

    x <a href= http://cialisxtl.com/how-fast-does-cialis-work >rui cialis</a> watched
    place|[url=http://cialisxtl.com/how-to-order-cialis-online]generic cialis 2017[/url]
    cialis generics

  • MelvinnetLIДүйсенбі, 21.08.2017

    g <a href= http://erectionpillsvcl.com/benefits-of-viagra-for-men >free viagra coupon</a> health
    makes|[url=http://erectionpillsvcl.com/women-taking-viagra]buy viagra without prescription[/url]
    buying viagra in canada

  • JacksonthotoDLДүйсенбі, 21.08.2017

    v <a href= http://cialisxtl.com/where-can-i-buy-cialis-online >cialis versus viagra</a> silence
    slowly|[url=http://cialisxtl.com/lowest-price-cialis]lisinopril and cialis[/url]
    cialis testosterone

  • MelvinnetLIДүйсенбі, 21.08.2017

    t <a href= http://erectionpillsvcl.com/effects-of-viagra-on-women >buy viagra online without prescription</a> mentioned
    fall|[url=http://erectionpillsvcl.com/viagra-contraindications]viagra samples free[/url]
    cost of viagra per pill

  • DerekJapPHДүйсенбі, 21.08.2017

    r <a href= http://viagraicn.com/cheap-viagra-online >watermelon viagra</a> manners
    seat|[url=http://viagraicn.com/natural-viagra]can you buy viagra online[/url]
    snorting viagra

  • JacksonthotoDLДүйсенбі, 21.08.2017

    y <a href= http://cialisxtl.com/cialis-free-trial-offer >max dosage cialis</a> below
    danger|[url=http://cialisxtl.com/cialis-for-women]cost for cialis[/url]
    deadpool cialis commercial

  • JuliuswepOYДүйсенбі, 21.08.2017

    r <a href= http://cialisyc.com >cialis</a> ma'am [url=http://cialisyc.com]buy cialis online[/url] cheap cialis
    e <a href= http://prednisoneyc.com >buy prednisone</a> corner [url=http://prednisoneyc.com]buy prednisone online[/url] prednisone 5mg
    a <a href= http://canpharmacyyc.com >canadian pharmacy</a> mean [url=http://canpharmacyyc.com]canadian online pharmacy[/url] canadian pharmacy reviews

  • PatrickThupTDWДүйсенбі, 21.08.2017

    y <a href= http://canpharmacyyc.com >canadian pharmacy</a> father's [url=http://canpharmacyyc.com]canada pharmacy[/url] canadian pharmacy reviews

Пікір қалдыру

БАННЕР