#
#
Сейсенбі 24/10/2017

Әзімбай Ғали: «Ресей Иманғалидай ұлтжанды адамдарды жақтырмайды»

  • 05.02.2017
  • 4
  • 10231

Соңғы кезде елімізде үлкен саяси өзгерістер болып жатыр. Солардың бірі һәм елеулісі - Иманғали Тасмағамбетовтің Ресей елшісі қызметіне тағайындалуы. Қоғамның назарын аударған бұл жағдай турасында саясаттанушылар не дейді екен? Алдымен Әзімбай Ғалиға сөз берейік...

-  Иманғали Тасмағамбетовтің қызметінен кетуін халық сан-саққа жүгіртіп жатыр. Вице-премьердің аяқ асты елшіге айналуында қандай саяси астар бар?

- Менің ойымша, бұл оқиғаның саяси астары бар. Біріншіден, бұл ауыс-түйіс негізсіз емес. Иманғали – қазақ элитасындағы ықпалды саясаткерлердің бірі. Қолынан іс келетін тұлғалардың қатарынан. Қазақ интелегенциясының арасындағы сүйкімді персона. Өзінің саяси амбициясы бар. Мүмкін, «бірінші орынға» шыққысы келеді. Сондықтан басқа саяси элита өкілдерінің «осы жігіт билікті қағып ала ма» деген қауіпі бар сияқты. Бұл оқиға осындай себептерге қатысты «реакция» деп ойлаймын. Жалпы Иманғалидің бір-екі кінәраты бар. Біріншіден, ол Алматының «Шаңырағын» жылатқан адам. Бұл туралы жиі айтылып та жүр. Соған қарамастан, қазақ интелегенциясының ішінде «ұлтжанды» деген имиджі бар. Өзге элита өкілдері бұл тұрғыда суықтау қарайтын болса, ол ұлттық үрдістерге, қазақтың рухани тағдырына жанашыр тұлға ретінде сипатталады. Сол себепті, қазаққа жақын осындай факторлар саяси элитаның бір бөлігін шошытады. Бұл – кездейсоқ жағдай емес. Өзі сұранды деген пікір бар. Қызбалау жігіт қой, сұранса, сұранған шығар, бірақ оның ар жағында өкпе жатқан секілді. Соңғы қызметінде де көп уақыт отыра алмады. Мен өзім бұл жағдайды белгілі дәрежеде тосын қабылдадым.

- Тасмағамбетовтің Ресей елшісі болуының мемлекет үшін, қоғам үшін, қала берді өзі үшін қандай оң және теріс тұстары бар?

- Ашығын айтқанда, Ресей Иманғалидай ұлтжанды адамдарды жақтырмайды. Бәлкім, АҚШ-тың елшісі атанса маңыздырақ болар ма еді. Ал, солтүстік көршімізбен арақатынасымыз жақсы екені белгілі. Елшісіз-ақ елдесе аламыз. Бұны мен пәлендей маңызды қызмет деп ойламаймын. Тағы бір ашық айтыла бермейтін мәселе, аймақтық тұрғыда. Тәжиннің келуі – Иманғалидің орнын алмастырғандай. Яғни, батыс өлкеден бір қайраткер жетеді деген әңгіменің аясында. Бірақ Тәжиннің орны бөлек әрине. Ол да бір жақсы қайраткер. Лас істерден ада. Демократиялық құндылықтармен өсіп келе жатқан қайраткер. Иманғали екеуінің орны екі басқа. Салыстыруға болмайды.

- Оппозиция өкілдері «Тасмағамбетовтың барар жер, басар тауы қалмағанда оппозицияға келетінін» айтады. «Өзі сұранған елшінің» өзгеріп кетуі мүмкін бе?

- Егер біздің демократиялық бағытқа кетіп бара жатқанымыз рас болса – әңгіме басқа. Бізге жетіспейтіні – экономикалық және саяси бәсекелестік. Бұны салқынқанды қабылдау керек. Бізде бірнеше партия бар. Егер солардың бірінің серкесі болса, оған таңқалудың түгі жоқ. Ең бастысы, шошымаған жөн. Иманғалидің өзі «Назарбаевтің туындысы» екенін жиі айтып жүреді. Аса алыс кете қоймас. Негізі, халықтың саяси мәдениеті біз ойлағаннан да биік. Менде инсайдерлік ақпарат жоқ. Өмірі билікте болған адам емеспін. Бірақ кей кезде реті түсіп жігіттермен сөйлесіп қалғанда, көбінің біліктілігі жеткілікті екенін, деңгейінің жоғары екенін байқаймын. Тіпті, бізде альтернативті оппозициялық партия пайда болғанның өзінде, шыны үйге тас лақтыратын адам болмайды деп ойлаймын.

-  Биліктегі үлкен дүрбелең дүйім жұрттың назарында. «Тәжиннің  Президент аппаратына оралуы, Тасмағамбетовтің Ресей асуы, министрлердің жиі ауысуы, бірқатар басшының қамауға алынуы, Елбасының бірнеше рет мәлімдеме жасауы, жазбаша жарияланған жолдау...»  Мұндай қадамдар үлкен өзгерістердің басталғанынан хабар бермей ме?

- Иә, өзгерістің бастамасы деп қабылдауға толық негізіміз бар. Құқықтық-саяси реформалардың басталуы орынды әм қуанышты. Негізі, біздегі суперпрезиденттік вертикаль өз  қызметін, өз функциясын толық орындады. Тоқсаныншы жылдардың басындағы және ортасындағы өте ауыр дағдарыс кезеңінде тиісті реформалар жасалды. Ол – «Қажыгелдин-Назарбаев реформасы». Негізгі жүк әрине президентке түсті. Сондықтан оны «Назарбаев реформасы» десек те қателеспейміз. Сонымен қатар, ол – өте табысты реформа бола алды. Ал, табыс суперпрезиденттік вертикальдің арқасында келді. Яғни, қос билік. Ол да өзін сөзсіз ақтады. Бірақ уақыт өте келе «қос билік» кедергі бола бастады. Жалпы қоғамның әлеуметтік-экономикалық прогрессіне, одан бөлек те көп дүниеге. Сондықтан президенттің классикалық «демократиялық-либералдық» жүйеге құқықтық реформа жасады. Құзырының көп бөлігін парламент пен үкіметке бергені дұрыс-ақ.

Осы өзгерістермен бірге ұлтжанды саясаткер Тәжиннің елге оралғаны да көңіл қуантты һәм дұрыс болды (әлеуметтанушы, өлкелердің жағдайымен жақсы таныс өте сауатты азамат). 

Ал, анау сотталғандардың көбі берілген жазаға әбден лайық. Олар - іс жүзінде қылмыстары дәлелденген ұрылар. Билік қолына тиген күннен бастап түрлі схемалармен ұрлық жасауға көшетін адамдар олар. Басшымыз да ай қарап отырған жоқ. Кішкентай дүниелерді байқамағанымен, шектен тыс кеткен жағдайлармен әшкереленген ұрылардың жазасын лайықты береді.

Екіншіден, сотталғандар арасында командада өзгенің мүддесін қорғайтын түсініксіз пиғылдағы артық, бөтен әңгімелер жүргізген азаматтар да жоқ емес. Ал билікте ондай «артық әңгіме» саяси интрига болып есептеледі. Ашығында, көп басшы саяси интриганы жек көреді. Әрине, бір жағы демократиялық механизм болмаған жерде де саяси интрига жүрмек. Сондықта мұның бәрінен тазару керек болған шығар.

Майлыбаевқа келер болсақ, ол керемет орысшыл жігіт еді. Оның уақытында сол орында қалай жүргеніне таң қалушы ем. Жалпы, менің сондай бірнеше жайтқа таңым бар. Кезінде КИСИ-дің басшысы болған Болат Сұлтановтың билікке жақын жерде қалай жүргенін түсінбейтінмін. Ол да ашық ресейшіл-тін. Ешкім білмесе бір жөн. Онысын жарты Қазақстан білген. Орысты жек көр демейміз әрине. Бірақ Қазақстанда отырып, Ресейдің сойылын соғу – мүлде орынсыз, ойға сыймайтын іс. Cатқындық демеймін, бірақ олай істеуге болмайды. Айталық, Украинадағы Ресейдің әрекеттерін ақтау, одан өзге де теріс саяси көзқарастар. Ал, сол Ресей Украинаға істегенін Қазақстанға істеуі мүмкін еді. Соны ойлауға, түсінуге парасаты жетпей ме олардың? Қызық. Менің ойымша, Қазақстанның азаматы, Қазақстанның жоғарғы элита өкілдері ұлттың ғана сойылын соғуы керек.

- Келесі жүріс қандай болмақ?

- Тасмағамбетовке қатысты айтатын болсақ, бұл жердегі мәселе – біреуге орын босатып беруде емес. Оның орнын басар адам табылады. Бұл қадам – персонаны сырттату. Қорғаныс министрі болған кезінде түрлі әңгімелер жүрді. Төңкеріс жасардай үрейленді кейбіреулер. Әрине, мұның бәрі бекер сөз. Провакациялық алып-қашпа әңгімелердің бір парасы. Алайда мұндай жағдайлардың белгілі бір адамдарды шошытуы мүмкін екенін жоққа шығара алмаймыз.

Сұқбаттасқан: Шерхан Талап, Айбол Исламғали

Ұлт порталы

4 пікір

  • БатыстанДүйсенбі, 06.02.2017

    Биліктегілердің өзі жерге, руға бөліне ме? Өте өкінішті сол батыстың мұнайының арқасында отырғандарың өтірік па? Мұнайдың құны тұссе теңге шарықтап тұр. Басқа дымың жоққой сендердің

  • АлтайданДүйсенбі, 06.02.2017

    Батыстың мұнайы қазақты жарылқап отырғандай-ақ оттайсыңдар ау осы. Оның қызығын көріп жатқандар ат төбеліндей тобыр - билікте және оның айналасында жүргендер мен шетелдік компаниялар ғой. Сол мұнайыңнан жергілікті халықтың да кекірік атып отырғаны шамалы. Ал мұнайдан түсетін бюджеттік капиталдың қалайша талан-таражға түсіп жатқанын айтпай ақ қояйық. Алла Тағала қазаққа мұнайдан да үлкен байлық берген. Мемлекеттің негізгі байлығы - астық, мұнай емес.

  • ТалғатДүйсенбі, 06.02.2017

    Иманғалиды ұлтжанды деуге қалай аузы барады осылардың. Ана кісінің продуктысы қалайша қазақшыл болмақ. Ол өзін сырттай ғана ұлтжанды етіп көрсете білетін көзбояшылардың бірі. Ресейде өзін ресейшіл, орысшыл етіп көрсететініне шүбәм жоқ. Ол оған шебер ғой.

  • Агзамбек АйкымбаевСейсенбі, 11.04.2017

    Агзамбек Айкымбаев
    15 июля 2016 г. ·
    «Всего десять » «Он-ақ зиялы »
    Сара А : Вы известный ветеран оппозиции и участвовали во всех политических акциях Алматы с 1989 года. Два классических русских вопроса «Кто виноват?» и «Что делать?» Как бы Вы ответили на эти вопросы у нас в Казахстане?
    Ағзамбек А : Кто виноват в нашем плачевном положении, ответ однозначный - это наша интеллигенция.Не власть, не президент, как хотят убедить нас представители сегодняшней оппозиции, а, во - первых, интеллигенция.У казахов не осталось Бухар- жырау или Бауыржанов Момышулы, которые могли бы сказать в лицо правителю всю правду.С молчаливого согласия «зиялы қауым», власть творит беззаконие и ограбление нации. Мирный демократический вариант смены власти мы упустили в перестроечные годы, когда интеллигенция других республик вывела на улицы людей, приучила их организованно выходить и выражать власти свое мнение, подняла дух и сознательность народа.Неравнодушная гражданская позиция стала инструментом влияния на власть.Все это не сделала только казахская интеллигенция, поэтому мы оказались в таком плачевном состоянии.Теперь основная часть людей поняла трагизм нашего положения, но выйти и выразить свое мнение не могут.Потому, что это технология, этому приучают людей направленно , методически.На это требуется время.Это время казахской интеллигенцией было упущено безвозвратно в годы перестройки и гласности.В годы независимости сделать это уже было трудно из-за репрессивной политики властей.
    Сара А: Вы одинаково относитесь ко всей казахской интеллигенции или все таки среди них есть достойные люди ?
    Ағзамбек А : Я разделяю нашу интеллигенцию на три группы.Безусловно, все три группы виновны в нашем сегодняшнем положении, потому что предали народ в годы перестройки.Но степень их вины разная, потому что у нас, как и везде, есть интеллигенция «гнилая», а есть слабая и нерешительная.
    1) первая группа, «жағымпаздар».
    Это продажная часть, которая продается за унизительные подачки «саркыт» от грабежа народного богатства властью.Их выступления создавали у народа иллюзию, что все в государстве делается правильно. Это такие люди как Олжас Сулейменов, Шерхан Муртаза, Мырзатай Жолдасбеков, Фариза Унгарсынова, и многие др.Они откровенно на стороне власти и мнение народа их не волнует.
    2) вторая группа, их можно назвать батырхановским термином «тірі аруақ» .
    Это неплохие, в основной массе, люди. Они нейтральны, то есть, не поддерживают ни оппозицию , ни власти. Это основная часть нашей интеллигенции, им не безразлична судьба нации, но они заняли трусливую позицию наблюдателей и тоже совершили преступление не выполнив своего долга интеллигента.
    2 «а») «Күнәсін жуғандар». За годы независимости из второй группы постепенно вышли люди, которые не смогли дальше молчать.
    Это Нури Муфтах, Асхат Шарипджанов, Габбас Кабышулы, Темирхан Медетбек, Кабдеш Жумадилов, Софы Сматаев, Зейнеп Ахметова, Болат Атабаев, а некоторые встали в политическую оппозицию: Алтынбек Сарсенбаев, Заманбек Нуркадилов, Галымжан Жакиянов, Мухтар Аблязов, Гульжан Ергалиева, Болат Абилов, Ермурат Бапи, Амиржан Косанов, , Рыспек Сарсенбайулы, Алмат Азади, Инга Иманбай , Жанболат Мамай и др.
    Все это конечно очень радует. Но они не покаялись перед народом за совершенное ими преступление в то историческое время (время перестройки) когда решалась судьба нации. Они вышли слишком поздно.Я считаю,что каждый новый политик старше 40 лет, который приходит в оппозицию должен начинать свою деятельность со слов : «Прости казахский народ,что я не был на площадях в 1989- 1991 годах, когда решалась твоя судьба»
    3) Третья группа, «Жылпостар» .
    Это самая опасная часть. Они играют роли оппозиционеров, патриотов, защитников интересов нации и получая дивиденты с этих ролей смеются над наивными казахами считающих их героями.Это : Мухтар Шаханов, Жармахан Туякбай, Гани Касымов, Советказы Акатаев, Асанали Ашимов, Дулат Исабеков, и др.
    Сара А: Неужели все интеллигенты предатели нации ? Кто то же боролся ?
    Ағзамбек А : Таких по моим подсчетам только 10 человек.Из них четверо уже умерли, один сидит в тюрьме.
    Во- первых, это поэт Жубан Молдагалиев и юрист Салык Зиманов.После декабрьского восстания 1986 года, Колбин организовал две встречи с казахской интеллигенцией в Академии наук и Союзе писателей.В обоих встречах только по одному казаху осмелились выступить против Колбина.Любимые казахами- Олжас Сулейменов обнимался там с Геннадием Васильевичем, а Мухтар Шаханов послал ему телеграмму с поздравлением. Особенно запомнились слова Жубана Молдагалиева: « Я должен был в тот день умереть». Эти два человека не были диссидентами, они не были и в рядах оппозиции в годы перестройки. Но в то время два пенсионера-фронтовика спасли честь нации.
    Теперь о тех восьми из казахской интеллигенции, кто пытался бороться и предотвратить трагедию, свидетелем которой все мы являемся.
    «Парызын орындағандар» :
    1. Каришал Асанов писатель
    2. Арон Атабек поэт
    3. Салтанат Ермекова музыковед
    4. Рашид Нутушев инженер-гидротехник
    5. Айсулу Кадырбаева поэтесса
    6. Хасен Кожа Ахмет композитор
    7. Жасарал Куанышалин журналист
    8. Батырхан Даримбет журналист
    Они остались в новейшей истории Казахстана.Но они не герои, они люди со своими слабостями и недостатками.Это просто интеллигенты выполнившие свой долг. Заметьте, даже таких радикальных оппозиционеров как Мухтар Аблязов,Утеген Кабазиев, Гульжан Ергалиева нет в моем списке.
    Сара А: А кто же тогда герои ?
    Ағзамбек А : А герои это те, кто бросил в то историческое время работу, отложил личную жизнь, свои мечты и планы, кто день и ночь работали возле ЦУМа и в общежитиях студентов, призывая проснуться и бороться за свое будущее, кто сидел на голодовках и собирал людей на казахский «майдан».
    Народ их тогда не понял, а интеллигенция опять предала. Наш «майдан» еще впереди...
    Сара А: Значит Вы относитесь негативно к нашей сегодняшней оппозиции?
    Ағзамбек А : К оппозиции, которая берет начало с исторического курултая в здании цирка я отношусь очень положительно, участвовал в их акциях.
    Основная их заслуга - это выпуск нескольких хороших газет и журналов, благодаря которым тысячи казахов увидели истинное лицо нашей власти Но, заметьте, они начали в двухтысячных годах.. Какие это были годы, Вы знаете.Повышаются цены на нефть и другое сырье, стабилизирются выплаты зарплат и пенсий, укрепляется власть, уменьшаются социальные протесты. И активизация оппозиции в такой момент у серьезных экспертов вызвала тогда только недоумение.В новейшей истории Казахстана были два момента для успешной работы оппозиции и смены власти, что является первым условием каких то перемен.
    Первый - в 1989-1991 годах, время национального подъема во всех республиках СССР, когда вышли мы и попытались поднять народ и второй- в начале девяностых годов, время социальных протестов, когда бюджет был "худой" не выплачивались зарплаты и пенсии. Тогда вторую попытку сделали казахстанские большевики во главе с Утегеном Кабазиевым и «Рабочее движение» Мадела Исмаилова и Сахиб Джанабаевой.Некоторая часть наших активистов тоже присоединилась к ним.Где тогда были сегодняшние оппозиционеры ? Они были у власти и при деньгах и, если им были небезразличны проблемы нации, они должны были выйти в то время. Но если ты не понимал, что происходит в стране и теперь решил бороться,то , наверное, надо сначала извиниться перед народом за свою преступную позицию и только потом объявлять себя оппозиционером.Трагедия в том, что они не чувствуют своей вины.
    Покойный Утеген Кабазиев, лидер большевиков, помню, всегда говорил, что они должны были выйти еще в во время перестройки, то есть в первый период.Он оказался первым и последним извинившимся интеллигентом, хотя, что то подобное, я слышал еще и про Аблязова.
    Сара А: Теперь вопрос второй, из глобальных вопросов, «Что делать?»
    Ағзамбек А : Во первых, нужен общенациональный курултай, где вся интеллигенция, считающая себя оппозицией, покаится за свою позицию в то историческое время т. е. в годы перестройки и первых лет независимости и извиниться перед народом. Должны будут извиниться все, кроме перечисленных восьми человек и нескольких молодых политиков, которые не несут ответственности по возрасту. Это будет началом большого пути. А вообще, это сложная тема, у меня есть свое мнение, но пусть сначала политики выскажутся по первому вопросу.
    Сара А: Да, я тоже думаю, что Ваше интервью станет началом большой дискуссии на тему «Кто виноват и что делать в Казахстане ? ». Спасибо.
    Интервью Агзамбека Айкымбаева подготовила Сара Жакупова, студентка КазНГУ
    Перевод с казахского Гульнары Ахмедовой, студентки КазНГУ

Пікір қалдыру

БАННЕР